Circulair ondernemen: van fosfaat uit rioolslib maakt SusPhos gifvrije vlamvertragers

Ze wonnen begin september de titel ‘Friese startup van het jaar’. Maar volgens directeur Marissa de Boer is SusPhos uit Leeuwarden, dat fosfaat terugwint uit afvalwater, de startup-fase al bijna voorbij.

SusPhos-directeur Marissa de Boer met Alex Buikstra aan het werk in het laboratorium bij de waterzuiveringsinstallatie van Wetterskip Fryslân.

SusPhos-directeur Marissa de Boer met Alex Buikstra aan het werk in het laboratorium bij de waterzuiveringsinstallatie van Wetterskip Fryslân. Foto: Jaap Schaaf

Nog geen tweeënhalf jaar geleden begon De Boer met twee andere medewerkers van de Universiteit van Amsterdam aan een nieuw proces om fosfaat uit slibas en struviet te winnen. Daar zijn wereldwijd al eerder pogingen toe gedaan, maar door hoog energie- en waterverbruik leverden die geen winstgevende handel op. De plannen voor een eerste fabriek voor grootschalige productie zijn bij SusPhos echter al vergevorderd en over vijf jaar hoopt het bedrijf met een tweede fabriek erbij winstgevend te zijn.

Oplosmiddelen

,,Wij gebruiken oplosmiddelen om het fosfaat uit slibas te halen. Die middelen kunnen we ook volledig hergebruiken waarmee we een circulair en ook winstgevende proces hebben gecreëerd”, zegt De Boer.

Net als olie en gas is fosfaat eindig en kunnen er tekorten ontstaan. In tegenstelling tot fossiele brandstoffen verdwijnt fosfaat na gebruik in onder andere kunstmest niet in de atmosfeer. Het is terug te winnen uit bijvoorbeeld rioolwater waar het via voeding, gebruik van vaatwastabletten. Het komt ook via mestuitspoeling van het land in oppervlaktewater terecht.

Slibkoek

De waterschappen verzamelen rioolslib en verbranden de slibkoek. De slibas die dan overblijft wordt vooral als restafval gedumpt. Maar nu SusPhos daar fosfaat maar ook metalen en zand uit weet te halen, is het een grondstof die geld kan opleveren.

Fosfaat is bekend als grondstof voor kunstmest, maar SusPhos zoekt vooral een afzetmarkt voor hun fosfaat als vlamvertragend middel. ,,De huidige vlamvertragers zijn vaak halogeenhoudend. Bij verbranding komen giftige dampen vrij. Bedrijven als IKEA zijn op zoek naar veilige alternatieven zoals fosfaat. Dat wordt nu nog gewonnen uit mijnen. Wij bieden een circulair alternatief.”

Uranium

Het mineraal wordt gewonnen in oppervlaktemijnen, een mijnbouwvorm die het landschap en milieu sterk aantast. Een ander nadeel: hoe dieper er gegraven wordt, hoe meer radioactieve stoffen als uranium en cadmium er mee komen. ,,En dat zit niet in ons teruggewonnen fosfaat.”

Dat SusPhos in Nederland is ontstaan, lijkt geen toeval. Zo loopt Nederland wat betreft de regelgeving rond rioolslib op veel landen voor. ,,Door de forse veestapel op een kleine oppervlakte liep Nederland eerder dan veel andere landen tegen een fosfaatprobleem aan. Fosfaat is nodig voor plantengroei, maar te veel verstoort de natuur. Wordt in veel landen rioolslib, dat naast fosfaat ook vol metalen, medicijnresten en andere stoffen zit, over land uitgereden, in Nederland mag dat al lang niet meer. Het wordt verbrand en gestort. Daarbij worden medicijnresten vernietigd wat voor ons een schonere grondstof oplevert.”

Verzet

Steeds meer landen lopen inmiddels tegen een fosfaatprobleem aan. Het Eriemeer in Noord-Amerika was een drinkwaterreservoir tot een overschot aan fosfaat door de landbouw daar een streep door zette. In Duitsland wordt het slib op landbouwgrond uitgereden maar dat roept steeds meer verzet op omdat er zo zware metalen en andere stoffen in de voedselketen komen.

,,Het zuivelmerk Arla zet zelfs op zijn pakken dat de melk van boerderijen komt met land waar geen slib is uitgereden. Vanaf 2023 moeten de Duitse waterschappen aangeven met welke partij zij hun fosfaat gaan recyclen. We hopen dat ze met ons in zee gaan.”

Struviet

Naast slibas haalt SusPhos ook fosfaten uit struviet, kristallen waar nierstenen ook uit bestaan, dat onder andere een bijproduct is van de aardappelindustrie. ,,Die industrie haalt struviet uit het afvalwater om te voorkomen dat de leidingen verstopt raken. Dat wordt nu tegen betaling afgevoerd. Maar als ze het niet meer zien als afvalstroom maar een restproduct, kan het ze geld opleveren.”

SusPhos denkt op termijn via terugwinning in ruim 40 procent van de Nederlandse fosfaatbehoefte te kunnen voorzien. Minder gebruik van kunstmest door precisielandbouw kan de import van fosfaat verder terugdringen.

Europa

Binnen twee jaar moet de eerste fabriek er zijn, goed voor het recyclen van vijftigduizend ton fosfaathoudend afval per jaar. Hoeveel fosfaat dat oplevert, is volgens haar lastig te zeggen. ,,In een kilo struviet zit veel meer fosfaat dan in een kilo slibas.”

Leeuwarden is een van de kanshebbers voor de fabriek, maar ook gemeenten buiten Fryslân zijn in de running. Na het opstarten van de fabricage in Nederland wil De Boer ook in andere delen van Europa fosfaten gaan terugwinnen. ,,Als Duitsland rioolslib gaat verbranden, is dat ook een interessant vestigingsland voor ons.”