Landbouwhistorie van Leeuwarden nog volop zichtbaar, nieuwe wandel- en fietsroutes laten dit zien

Vele gebouwen, straatnamen en vaarwegen in de Leeuwarder binnenstad vinden hun oorsprong in een agrarische functie die ze ooit hadden. Lang niet iedereen heeft dit in de gaten. Een speciaal boekje met wandel- en fietsroutes openbaart de geheimen nu.

In Leeuwarden werd ruim een eeuw geleden de Zuivelbank opgericht met het hoofdkantoor aan het Zaailand. Later is dat Friesland Bank geworden en overgenomen door Rabobank.

In Leeuwarden werd ruim een eeuw geleden de Zuivelbank opgericht met het hoofdkantoor aan het Zaailand. Later is dat Friesland Bank geworden en overgenomen door Rabobank. Foto: Marchje Andringa

De Dairy Campus bij Leeuwarden, hogeschool Van Hall Larenstein, het beeld van Us mem in de binnenstad, een grote productielocatie van FrieslandCampina en Koopmans Meelfabrieken. Het zijn allemaal beeldbepalende kenmerken van agrarische bedrijvigheid die in de provinciehoofdstad te vinden zijn. Niet te missen. Maar de argeloze voorbijganger in de stad loopt en fietst vaak andere plekken voorbij die hij of zij niet zo snel zal associëren met de landbouwfunctie die voorheen bestond.

Om dit wat meer voor het voetlicht te brengen, hebben Historisch Centrum Leeuwarden en het Fries Landbouwmuseum een boekwerkje uitgebracht van bijna honderd pagina’s met fiets- en wandelroutes en informatie over de sporen van agrarische bedrijvigheid, tevens de titel van de uitgave. Afgelopen vrijdag is het aangeboden aan de nieuwe gedeputeerde van Economische Zaken, Friso Douwstra. Nog als wethouder op dit gebied schreef hij het voorwoord.

Verdwenen

In het boekje staan vele foto’s van gebouwen die eerder een landbouwfunctie hebben gehad en soms al zijn verdwenen. In de stad verdienen nu veel mensen hun brood in de dienstensector en de industrie, en ook nog wel in de landbouw of aanverwante takken. Een eeuw geleden, maar ook ver daarvoor, was de landbouw een van de grootste werkverschaffers, zo valt te lezen.

Leeuwarden is in de zeventiende eeuw rijk geworden door de boterhandel. De provinciehoofdstad vormde een belangrijke spil in de nationale en internationale handel. De gehele provincie Fryslân is er zeer welvarend door geworden, en die weelde duurde tot ongeveer 1750.

De handel in landbouwproducten heeft ervoor gezorgd dat de infrastructuur daarop werd aangepast. Midden in de stad is De Waag gebouwd, strategisch in het centrum, voor het wegen van vooral vlees en zuivelproducten. De wandelroute door de stad loopt hier dan ook langs. Speciale plekken zijn sinds de middeleeuwen ingericht voor de handel in dieren en door krapte is er verschillende keren verhuisd. Recentelijk is dat nog het geval geweest naar een locatie op De Hemrik.

Tweebaksmarkt

Verschillende straatnamen ontlenen hun naam aan hun vroegere landbouwfunctie, waarbij dat soms wel, maar lang niet altijd bekend is. Bij de Groentemarkt en de Boterhoek is dat duidelijk. Maar bij de Zuupsteeg (verwijzing naar de handel in karnemelk) en de Tweebaksmarkt (handel in twiback/beschuit) is dat minder bekend. En wat te denken van de Bollemanssteeg? Deze steeg ontleent zijn naam aan de plek waar vroeger iemand woonde die namens de Staten van Friesland het beheer had over de plaatselijke dekstier.

Ook scheepvaartroutes in en naar Leeuwarden zijn aangelegd voor het vervoer van landbouwproducten van en naar de fabrieken. Straten als de Snekertrekweg en de Harlinger Trekweg herinneren daar nog aan.

Banken en verzekeringen

Verschillende financiële instellingen die nu nog in de stad gevestigd zijn, zoals het verzekeringsbedrijf Avéro, hebben met hun vele voorgangers tevens een lokale binding met de landbouw. Rabobank heeft eerder deze eeuw Friesland Bank overgenomen. De laatste bank werd ooit opgericht als Zuivelbank voor de financiering en het betalingsverkeer in de Friese zuivelbranche. In en aan het voormalige kantoorpand aan het Zaailand zijn nog steeds de kenmerken te zien van de landbouwgeschiedenis van de bank.

De wandelroute door de binnenstad van Leeuwarden beschrijft in totaal 24 plekken die een agrarische geschiedenis hebben. Veel zal er bekend zijn bij de mensen met een landbouwachtergrond, maar er komen ook voor hen vast enkele verrassende wetenswaardigheden naar voren, zoals de geschiedenis van de Bollemanssteeg.

De fietsroute voert langs twintig locaties in en rond de stad. Die route gaat, vanzelfsprekend, ook langs verschillende plekken aan de randen van de stad, en net erbuiten. Er zijn onder andere beschrijvingen opgenomen van verschillende typen boerderijen, het Fries Landbouwmuseum en de Dairy Campus.

Stadswandelingen en Fietsroutes Leeuwarden e.o. Sporen van agrarische bedrijvigheid; uitgave door Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) en het Fries Landbouwmuseum; auteurs Andries de Haan, Douwe Keizer en Leendert Plaisier; prijs 7,50 euro; te koop bij het HCL