Dit artikel is vandaag gratis

Online is het al een wereldoorlog | Column Jan-Peter Soenveld

Jan-Peter Soenveld. Beeld: FD

De oorlog van de 21e eeuw wordt niet alleen uitgevochten via land, lucht en zee. Digitale aanvallen hebben een groeiend belang in moderne oorlogsvoering. Dat deel van de oorlog speelt zich tot ver buiten Oekraïne af, en wordt deels gestreden door particulieren.

,,Bereid u voor op het ergste.” Dat viel in januari te lezen op meerdere overheidswebsites van Oekraïne. Deze omineuze en dreigende tekst was geschreven door Russische hackers. De bekladding van de website ( defacement in cyberjargon) is een van de vele vormen van cyberoorlogsvoering die toegepast wordt in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.

Meer dan ooit te voren speelt cyber een rol in een oorlog. Voorafgaand aan de fysieke inval werd Oekraïne al een poosje bestookt met cyberaanvallen. Tijdens de daadwerkelijke inval werden die intenser. Oekraïense overheidsorganisaties werden in groten getale gebombardeerd met zogeheten DDoS-aanvallen, waarbij zo veel data op een systeem worden afgestuurd dat die vastlopen (overigens werden die aanvallen deels uitgevoerd vanuit een server in Wormer). Met zogeheten wiperware werden systemen digitaal verwoest, en ambtenaren moesten terug naar pen en papier. Ook werden socialemedia-accounts van onder meer Oekraïense politici en legerofficieren gehackt, om valse informatie te verspreiden.

Er werd ook fanatiek teruggevochten. Zo werden de spoorwegen van Belarus platgelegd, om te voorkomen dat Russisch militair materiaal kon worden vervoerd.

Bijdragen aan de strijd

Maar de cyberoorlog is niet louter een kwestie van Rusland tegen Oekraïne. Anders dan bij de fysieke oorlog, waar de wereld nog enigszins op afstand staat, is bij de cyberoorlog de internationale gemeenschap onderdeel van het strijdgewoel. Online is het allang een wereldoorlog, en vervaagt bovendien de lijn tussen ‘staat en privaat’. Het is vermoedelijk het eerste grote statelijke conflict waarbij mensen vanuit huis, als een groot online vreemdelingenlegioen, kunnen bijdragen aan de strijd.

Zo verklaarde hackersgroep Anonymous aan Rusland de oorlog, en werd onder meer de website van het Kremlin dagenlang platgelegd. Diezelfde groep hackte maritieme verkeersdata, en veranderde de bestemming van een superjacht van Poetin in ‘hel’. Conti, een beruchte Russische hackersgroep, dreigde de vitale processen van landen die Oekraïne steunen, aan te vallen. En werd vervolgens zelf gehackt.

Musk

Een ander soort privébemoeienis kwam van Elon Musk, die zijn nieuwe satellietinternet beschikbaar stelde voor Oekraïners, en techreus Microsoft werd de oorlog ingezogen toen het Oekraïense systemen beschermde tegen cyberaanvallen. Bedrijven als Microsoft praten op hoog niveau mee over de digitale defensie tegen Rusland. Publiek-private samenwerking in een oorlogsformat. Zelfs particuliere hackers, technische jongens en meisjes thuis, werden opgeroepen mee te doen met de digitale verdediging en aanval.

Nu is deelname van burgers aan de strijd tussen twee vreemde landen niet nieuw. Kijk maar naar de Spaanse burgeroorlog, de Nederlandse Zouaven die in 1861-1866 streden voor de paus en meer recent de oorlog van Islamitische Staat. Maar het digitale tijdperk heeft de drempel voor deelname aan de oorlog aanzienlijk lager gemaakt.

Geen benul

Hoe goedbedoeld ook, het is de vraag hoe wenselijk het is dat mensen vanuit hun computer zich gaan bemoeien met de oorlog. Waar bij de traditionele oorlog landen met militaire en diplomatieke expertise zorgvuldig hun acties kiezen en onderling afstemmen, is er online sprake van een chaos. Hackers thuis hebben geen benul van oorlogsrecht, hoeven geen verantwoording af te leggen voor hun daden, en kunnen de gevolgen van hun acties niet goed overzien.

Een van die gevolgen kan zijn dat Rusland digitaal wraak neemt op het land van herkomst van de hacker. We zagen de afgelopen periode bijvoorbeeld al dat honderden windmolens in Duitsland werden stilgezet na een cyberaanval, mogelijk vanuit Rusland. In deze tijden van digitalisering kan een cyberaanval vitale processen stilzetten, ook in Nederland. Denk aan de drinkwatervoorziening, verkeer en zorg. Het NCSC waarschuwde recent al dat Rusland zijn aanvallen ook op Nederland kan richten.

Oorlogsvoering vergt zorgvuldige afwegingen, op basis van ethiek, afstemming en betrouwbare inlichtingen. Nu de oorlog zich verplaatst heeft naar de grenzeloze en oncontroleerbare cyberspace, neemt de ordeloosheid toe.

Jan-Peter Soenveld werkt bij Scherp in Veiligheid in Heerenveen en is adviseur op het gebied van veiligheidsvraagstukken op de terreinen van openbare orde & veiligheid en crisisbeheersing

Vacatures

Jeugdzorgwerker zelfstandigheidstraining

Quatrebras Gezinsgericht Wonen

Hoofd RIEC Noord-Nederland

Talent Performance namens RIEC Noord Nederland

Twee Basisschool Directeuren

BMS Onderwijs

Nieuws

menu