‘Oer’ verbindt de scheppingswonderen van God met de oerknal

Kan het Bijbelboek Genesis worden verzoend met de evolutietheorie? Volgens Cees Dekker en Gijsbert van den Brink wel. Zij inspireerden Corien Oranje tot het schrijven van een oerverhaal over mens en kosmos: Oer.

De drie auteurs in een Zooom-overleg. fd

De drie auteurs in een Zooom-overleg. fd Foto: FD

Als de natuurwetenschappen vertellen hoe het universum is ontstaan, krijg je een verhaal te horen van miljarden jaren. Maar liefst 14,3 miljard jaar geleden vond de oerknal plaats, zo luidt de algemene wetenschappelijke veronderstelling. Vijf miljard jaar geleden ontstond de aarde, uit gas, stof en puin. Pas zo’n 250.000 jaar geleden kwam de mens tevoorschijn, althans: de mens zoals wij die nu kennen. Voor veel gelovigen is dit een prima aanvaardbaar verhaal. Waarom zou je twijfelen aan de wetenschap?

Er zijn ook gelovigen die het toch liever houden bij een letterlijke uitleg van Genesis. Zij geloven in wereld die rechtstreeks door scheppingswonderen van God tot stand kwam, in het tijdvak van een week. Maar zou er ook een positieve verbinding mogelijk zijn, tussen beide ‘verhalen’? Dat is wel de overtuiging die wordt uitgedragen in het boek Oer, waarin het verhaal van Genesis en het verhaal van de natuurwetenschap ineen wordt geschoven. De auteurs zijn Corien Oranje (1963), schrijfster van jeugdboeken, Gijsbert van den Brink (1963), theoloog, en Cees Dekker (1959), natuurwetenschapper. Zij willen in hun boek ‘het grote verhaal’ vertellen van mens en wereld, op zo’n manier dat wetenschap én Bijbel serieus genomen worden.

Een proton als hoofdpersoon

Het afgelopen week gepresenteerde Oer mag je gerust een opmerkelijk boek noemen. Alleen al vanwege de hoofdpersoon. Dat is Pro. Hij is een subatomair deeltje: een proton. Protonen waren er al snel na de oerknal. Met deze hoofdpersoon hebben we dus een getuige die uit de eerste hand kan vertellen over de vroegste fase van het universum. In de proloog lezen we dat Pro door zijn vrienden (zij zijn ook atomaire deeltjes) wordt gestimuleerd om een verslag te schrijven: over de duizelingwekkende reis van ruim veertien miljard jaar die zij hebben meegemaakt. ‘Voor de mensen’, zeggen de vrienden: ‘Doe het voor hen, want het is niet alleen ons verhaal, het is ook hun verhaal. Ze moeten het weten, ze komen immers nog maar net kijken. Vertel ze wat we hebben meegemaakt.’

Dan ontrolt zich het verhaal van de wording van het universum. Pro is aanvankelijk alleen, wordt dan deel van een atoomkern en na verloop van tijd zweven er elektronen om die atoomkern. Waarom begrijpt hij niet. Maar steeds zijn er andere deeltjes die aan de onwetende Pro vertellen wat er gebeurt. ‘We hebben een upgrade gehad’, krijgt hij te horen. ‘We zijn niet meer een kale atoomkern! We zijn nu eindelijk een volwaardig atoom geworden. Dit hadden we volgens mij nodig om als bouwsteen echt bruikbaar te kunnen worden.’ Bruikbaar, waarvoor? Voor het plan van de Schepper. Want die kennis is steeds aanwezig bij de deeltjes: de Schepper is iets bijzonders van plan.

Alternatief paradijsverhaal

Vanaf pagina vijftig is het voorbij met de kosmologische en evolutionaire ontwikkeling. De mens is er dan, zelfs een tuin die Eden wordt genoemd. Pro kijkt nieuwsgierig naar wat zich daar afspeelt. Met de atoomkern waarvan hij deel uitmaakt, bevindt hij zich in een bamboestok van het hekwerk rond de tuin. Een alternatief paradijsverhaal wordt nu verteld, inclusief zondeval. Het speelt zich af in Afrika. Er zijn twee ‘eerste mensen’, maar naast hen nog veel meer. Al die mensen leven een primitief soort bestaan, met agressie, egoïsme en afgoden. Als de Schepper zich met hen in contact stelt, verandert er iets: hun leven staat vanaf nu in het perspectief van liefde en vrede. Maar zo blijft het niet, want de mensen drinken toch uit een bron die Schepper heeft verboden. En dan volgen we met Pro de Bijbelse geschiedenis van Abraham, David, Jezus en we zien we Johannes op Patmos, schrijvend aan de tekst van het laatste Bijbelboek: Openbaring.

Volgens auteurs is dit boek geschikt voor lezers vanaf zestien jaar. Of die inschatting correct is, is de vraag. In grote delen van het boek doet de verteltrant denken aan een kinderverhaal. Daar moet je van houden. Iets anders wat blijft haken, na lezing van het boek: is de boedelscheiding tussen natuurwetenschap en Bijbel nu opgeheven in dit boek? Zijn biologie, kosmologie en theologie ineen gevloeid, is het één verhaal geworden? Dat was wel het streven van de auteurs, maar het resultaat lijkt juist de tweedeling te bevestigen. In het eerste deel van het boek lezen we een louter natuurkundig verslag van de evolutionaire wording van de aarde, waar dan steeds bij gezegd wordt dat God dit allemaal ‘doet’.

Is de boedelscheiding tussen natuurwetenschap en Bijbel nu opgeheven?

De rol voor de theologie is dus uiterst beperkt. En als de aarde en de mens er eenmaal zijn, vanaf bladzijde vijftig, zwijgt de natuurwetenschap. De theologie neemt de regie over, met het verhaal van de mensheid. En dan niet op basis van historische wetenschappen, maar op basis van een aantal kernen uit de Bijbel. De toon in dit tweede deel is vaak uitleggend, soms ook apologetisch, in de sfeer van catechese. Maar steeds wel gezien en beleefd door hoofdpersoon Pro.

Of Oer overtuigend is, hangt natuurlijk ook af van je eigen smaak en voorkeuren. En ook van je visie op de verhouding van natuurwetenschap en geloof. Van den Brink, Dekker en Oranje doen in elk geval een oprechte poging om alles in samenhang te zien, en die poging verdient het om serieus genomen te worden. Maar ook de lezer moet serieus genomen worden en dat doe je niet door je als auteurs te laten toejuichen door maar liefst tien mensen met klinkende namen helemaal voorin het boek – nog voordat dat de lezer zelf maar een woord heeft kunnen lezen.

Oer. Het grote verhaal van nul tot nu. Corien Oranje, Cees Dekker en Gijsbert van den Brink. Ark Media, 14,99 euro

U kunt ons helpen de journalistieke onafhankelijkheid in Fryslân te waarborgen. Klik hier om een bijdrage te leveren.

Op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen over het coronavirus? Meld u aan voor onze dagelijkse nieuwsbrief

Nieuws

menu