Ds. Marco Batenburg in de Sint Janskerk in Gouda: ,,Als vader, echtgenoot, predikant en kerkbestuurder is het een jaar geweest zoals ik dat niet eerder heb meegemaakt.”

Coronajaar 2020: De agenda van Marco Batenburg zag er eerst heel gewoon uit, maar toen kwam corona...

Ds. Marco Batenburg in de Sint Janskerk in Gouda: ,,Als vader, echtgenoot, predikant en kerkbestuurder is het een jaar geweest zoals ik dat niet eerder heb meegemaakt.” Foto: Jan de Groen

2020 was het jaar van corona en de gevolgen daarvan. Hoe kijken theologen en predikanten daar op terug. Vandaag: ds. Marco Batenburg (1972), voorzitter van generale synode van de Protestantse Kerk.

Hoe kijk ik terug op het afgelopen jaar? Het eerste dat bij mij bovenkomt is de scherpe breuklijn die door dit jaar loopt. 2020 was een jaar van voor en na corona. Sinds november 2019 ben ik voorzitter van de generale synode van de Protestantse Kerk. Daarnaast werk ik nog voor 40 procent als predikant in de Sint Janskerk in Gouda. Ik ben getrouwd met Martine en we hebben samen drie kinderen. Als vader, echtgenoot, predikant en kerkbestuurder is het een jaar geweest zoals ik dat niet eerder heb meegemaakt.

Als ik nu door mijn digitale agenda blader, valt me op hoe ‘gewoon’ alles er aan het begin van het jaar uitzag. Vrijwel iedere dag had ik afspraken met mensen. In Gouda legde ik doopbezoeken af, ik gaf catechese, sprak jongeren die belijdenis wilden gaan doen, we vergaderden als kerkenraad en op zondag kwamen we als gemeente bij elkaar in de grote Sint Janskerk.

Kennismaking

Voor mijn rol als synodevoorzitter bevond ik me nog volop in de fase van kennismaking. Ik sprak in het landelijk dienstencentrum in Utrecht veel mensen voor de eerste keer en probeerde me zo goed mogelijk in te werken.

Lees ook: Coronajaar 2020: André van der Graaf had corona, maar ‘2020 is geen verloren jaar, er is altijd hoop’

Allerlei afspraken werden in januari gemaakt voor het jaar dat voor me lag. Zo nodigde ds. Klaas Henk Ubels, hoofdkrijgsmachtpredikant, me uit voor een kort werkbezoek naar Afghanistan, om daar nader kennis te maken met het werk van een krijgsmachtpredikant in een missiegebied. Mooi om daar naar uit te zien! Maar in Afghanistan ben ik niet geweest - na maart kreeg mijn agenda een heel andere invulling.

Graag neem ik u aan de hand van een aantal bijzondere momenten mee in hoe mijn jaar verliep.

Biddag – woensdag 11 maart

We zijn ’s avonds als gemeente met zo’n vijfhonderd mensen bij elkaar in de Sint Jan. Van afstand houden heeft dan nog niemand gehoord en dat de epidemie dan al met zoveel kracht om zich heen slaat – het komt bij mij nog steeds niet echt binnen. De ouderling van dienst zegt bij zijn afkondigingen dat handen geven niet meer mag, maar dat een vriendelijke glimlach niets kost. Ik preek over Psalm 62, een lied over wegschuilen bij God. Het laatste lied is een avondlied van Muus Jacobse:

Laten wij amen zeggen

en ons te slapen leggen.

Kil wordt de avondwind.

God, weer van ons het kwade

en wees in uw genade

met ieder eenzaam mensenkind.

Donderdag 12 maart

De persconferentie die alles verandert. Na afloop videobel ik met René de Reuver (scriba generale synode) en Jurjen de Groot (directeur dienstenorganisatie). Wat heeft de ‘intelligente lockdown’ voor gevolgen voor gemeenten in de Protestantse Kerk? De inmiddels gevleugelde uitdrukking van premier Rutte over ‘varen in de mist’ geldt ook ons als kerk.

We besluiten om in lijn met de overheidsmaatregelen gemeenten op te roepen nu niet bijeen te komen, maar hun diensten online in te richten

Niemand heeft ervaring met een crisissituatie als deze. We besluiten om in lijn met de overheidsmaatregelen gemeenten op te roepen nu niet bijeen te komen, maar hun diensten online in te richten. Door de mensen van de dienstenorganisatie wordt er alles aan gedaan gemeenten zo goed mogelijk van informatie te voorzien.

Het is mooi dat René de Reuver op zondag een podium krijgt op NPO2 om een meditatie uit te spreken. Goed dat de EO en de KRO-NCRV dit mogelijk maken. Het moderamen (dagelijks bestuur) van de synode vergadert vanaf dit moment via de digitale snelweg. Wekenlang kom ik voor het werk de deur niet uit.

April

Kort na de lockdown is het diaconale initiatief #Nietalleen gelanceerd - velen weten de hulplijn te vinden met een hulpvraag of met het aanbod te helpen. Bijzonder dat allerlei kerken en organisaties zich in dit initiatief samen verenigen.

Intussen slaat in één van de vestigingen van de zorginstelling waar ik toezichthouder ben, het virus met kracht om zich heen

Het valt me sowieso op hoeveel creativiteit en veerkracht kerkelijke gemeenten laten zien. Prachtig is dat, al ben ik zelf in deze weken vooral aan het ploeteren om het hoofd boven water te houden en het vele werk rond te krijgen. Alles kost meer energie, zo lijkt het.

Intussen slaat in één van de vestigingen van de zorginstelling waar ik toezichthouder ben, het virus met kracht om zich heen. We krijgen dagelijks updates over de situatie. De gevolgen voor bewoners, hun familie en het personeel zijn groot.

Lees ook: Coronajaar 2020: Vier woorden die het land doorgingen: Houd moed, heb lief

Het mailtje dat de reis naar Afghanistan niet kan doorgaan, had ik al verwacht. Het is jammer, maar volstrekt begrijpelijk in het licht van de ramp die zich voltrekt.

Mei

De vergadering van de generale synode in april kon niet doorgaan. We zagen geen mogelijkheid om een vergadering waarbij in totaal zo’n honderd mensen aanwezig zijn, te organiseren. Intussen voeren we als moderamen intensieve gesprekken om toch een manier te vinden om met de leden van de synode enkele onderwerpen te bespreken.

Vrijdag 19 juni

De generale synode vergadert. We hebben ervoor gekozen om op vier locaties samen te komen: Leeuwarden, Doorn, Utrecht en ’s Hertogenbosch. In iedere ruimte zijn maximaal dertig mensen aanwezig en alle locaties zijn via een videoverbinding met elkaar verbonden. Als voorzitter bevind ik me met de andere leden van het moderamen en de adviseurs in Doorn. Ik heb voor me een overzicht van de andere vergaderlocaties en mag proberen alles in goede banen te leiden.

Als alles achter de rug is, heb ik twee dagen nodig om bij te komen - ik kan me niet herinneren dat ik eerder zo moe ben geweest

Dat blijkt een nog grotere uitdaging dan we vooraf al bedacht hadden. Ondanks de beperkingen die de vergadervorm met zich meebrengt worden uiteindelijk toch belangrijke besluiten worden genomen. Met name de aanvaarding van de nieuwe visienota (‘Van U is de toekomst, Ontvankelijk en waakzaam leven van genade’) is een mijlpaal. Als alles achter de rug is, heb ik twee dagen nodig om bij te komen - ik kan me niet herinneren dat ik eerder zo moe ben geweest.

Woensdagavonden

In februari zijn we met een klein groepje mensen van de Protestantse Gemeente Gouda begonnen met het organiseren van vespers in het koor van de Sint Jan – vieringen van een half uur in de kloostertraditie. Aanvankelijk maandelijks, maar in de coronatijd besluiten we al snel zo mogelijk wekelijks bijeen te komen. Dit alles onder de bezielende leiding van Gerben Budding, kerkmusicus. Het zijn momenten van verstilling en aanbidding, door prachtige muziek en mooie liederen gaat de hemel even open.

Maandag 17 augustus

Voor alles is een eerste keer, ook voor een coronatest. De uitslag is snel binnen en negatief. Gelukkig maar, want later in de week staan twee trouwdiensten in de agenda waarin ik mag voorgaan.

Dinsdag 22 september

Na een rustige zomer schieten de besmettingscijfers weer omhoog. Opnieuw alle vergaderingen online. Ik zou deze dagen in Oxford zijn voor een conferentie van de Europese afdeling van Lutherse Wereldfederatie. Het programma bestaat nu uit twee middagen zoomen. Wel heel boeiend om te horen hoe kerken in andere landen reageren op de pandemie.

Donderdag 3 december

Het eerste online overleg voor synodeleden om met elkaar te bespreken hoe we het werk van de generale synode toch voortgang kunnen laten vinden. Lange tijd hielden we als moderamen hoop dat in januari een fysieke bijeenkomst weer mogelijk zou zijn, maar de besmettingscijfers wijzen een andere richting. Daarom hebben we een traject bedacht om een drietal onderwerpen in online-sessies met synodeleden te gaan voorbespreken.

Lees ook: Coronajaar 2020: Voor Jurrien Mol was dit jaar een oefening van geduld

Het hoofdonderwerp van de synodevergadering in januari is het nieuwe beleidsplan voor de Dienstenorganisatie in Utrecht. De beweging die in dit nieuwe beleidsplan wordt ingezet is nog meer dan voorheen op dienstverlening gericht – waar hebben gemeenten in deze tijd behoefte aan? Nadat alle inbreng van synodeleden is gehoord, wordt eind januari een online-sessie gehouden met alle synodeleden (62 afgevaardigden, met daarbij dan nog een aantal adviseurs) om te komen tot besluitvorming.

We zijn deze avond met een groep van zestien mensen en het lukt prima om daarmee een inhoudelijk gesprek te voeren.

Zaterdag 12 december

We nemen in de Sint Jan de kerstnachtdienst op. Dit jaar geen stampvolle kerk op kerstavond, maar als pleister op de wond wel een uitzending via TV-West. Het thema van de dienst is ‘He shall reign’. Bijzonder om juist over deze woorden te mogen mediteren.

Lees ook: Coronajaar 2020: Mijn eerste coronajaar: even lekker met de gelakte nagels in de klei

Het Kerstkind is ook de Koning die alle macht heeft en die eenmaal alles nieuw zal maken. Het ontroert me als ik dat uitspreek. Temidden van alle onzekerheid blijft gelden: er wordt geregeerd!