De Heilige Geestkerk aan de Crackstraat in Heerenveen uit 1933: klokken als bewijs van oecumene | De Tsjerketoer

De Heilige Geestkerk aan de Crackstraat in Heerenveen is relatief jong - van 1933 - en heeft logischerwijs geen eeuwenoude kunstwerken, graven of gildekapellen die middeleeuwse kerken vaak zo interessant maken om te bekijken. Toch heeft Rikus Bouma (76) genoeg te vertellen als hij scholieren, toeristen of andere belangstellenden rondleidt.

De Heilige Geestkerk in een markant gebouw in Heerenveen.

De Heilige Geestkerk in een markant gebouw in Heerenveen. Foto: Marchje Andringa

Architect H.C.M. van Beers gebruikte namelijk de nodige symboliek in zijn ontwerp. Neem de draagconstructie. De vier marmeren zuilen die de lichtkoepel boven het koor dragen, symboliseren de vier evangelisten. De zes pilaren aan weerszijden van het schip staan samen voor de twaalf apostelen en de spitsbogen die erop rusten kun je zien als een groot net dat zij uitwerpen. ,,Jezus sei har ommers dat se fiskers fan minsken wêze moasten.”

Smerige ruitjes?

Of neem de ramen: Bouma is – op drie jaar onderbreking wegens studie na – zijn hele leven parochiaan in de Heilige Geestkerk en als kind verbaasde hij zich er altijd over hoe smerig de ruitjes waren: ,,Folle letter learde ik dat dat mei opsetsin wie: wy gean op fan it tsjuster nei it ljocht, dat de rútsjes wurde ek hieltyd wat ljochter, hoe heger je sjogge.”

Bij het doopvont vertelt Bouma altijd even dat dit oorspronkelijk in een apart doopkapelletje stond. ,,Eartiids kaam de heit sa gau mooglik nei de berte nei de kapel foar de doop, mei allinnich de peter en meter derby. Mar geandewei kaam der mear en mear famylje mei en waard de doopkapel te lyts, dat doe hawwe se it doopfont yn in sydbeuk pleatst.” De doopkapel werd vervolgens een Mariakapel, die – omdat hij in feite los van het gebouw staat – altijd opengesteld kan worden.

Klokken

Het doopverhaal sluit af met een quizvraag van de rondleider: na het dopen was het gebruik om de nieuwe parochiaan welkom te heten met klokgelui, maar bij Bouma zelf bleef het indertijd stil. Rara waarom? ,,It wie 1945, doe wiene de klokken der net mear…”

Na de oorlog leverde de firma Petit & Fritsen eerst één (1947) en twee jaar later nog twee nieuwe klokken voor in de toren. Aardig detail is dat er overleg was met de Hervormde Gemeente in Heerenveen over de toonhoogte, zodat ze letterlijk niet zouden detoneren met de klokken van de nabijgelegen Schoterlandse Kruiskerk, die in de jaren zestig gesloopt zou worden. Tegenwoordig ligt hier het Amelius van Oenemapark. ,,Ik wit net oft dy tsjerke ek nije klokken nedich hie, mar yn alle gefallen wie it in moai foarbyld fan oekumenyske gearwurking.”

Oud-Heerenveen

Het kader voor het uitzicht vanaf de klokkenzolder is wat beperkt doordat de galmgaten nogal diep zijn. Niettemin heb je aan de voorkant een aardig uitkijkje over een stukje centrum: de Fok, de Hearresleat en aan de overkant daarvan de Herenwal. ,,Dit is de kearn fan it âlde Hearrenfean, dêr’t al it oare omhinne groeid is. Hjir leine de skippen oan, stiene de pakhuzen en waard hannele. As it skûtsje fan it Hearrenfean de SKS wûn hat komt dat hjir ek lâns, en dan liede alle klokken.”

Op de achtergrond is in het midden van de foto nog net het busstation te zien. Het treinstation van Heerenveen gaat verscholen achter het grote rode kantoorgebouw.

De Heilige Geestkerk is een van de vier kerkgebouwen van de H.H. Petrus en Paulusparochie, die in 2014 ontstond uit de samenvoeging van de parochies van Heerenveen, Wolvega, Steggerda en Frederiksoord. De kerk is een rijksmonument, onder meer vanwege de aan de Delftse School ontleende stijlelementen, de esthetische kwaliteit van het ontwerp en het feit dat hij een markant herkenningspunt is voor Heerenveen. Het orgel komt uit de voorganger van de Heilige Geestkerk, het waterstaatskerkje aan het Gemeenteplein uit 1842, dat rond 1980 is afgebroken. Het is in 1867 vervaardigd door de Gebr. Adema uit Leeuwarden en in 1986 voorzien van een nieuwe kas en gerestaureerd. De kerk doet mee aan Tsjerkepaad en is dus t/m 11 september op zaterdagmiddag te bezoeken van 13.30 tot 17.00 uur.