De Italiaanse kerken halen vluchtelingen actief op. 'Dat gaat heel goed, een gezin uit Syrië heeft een Syrisch restaurant opgezet', vertelt Greetje van der Veer

Duizend vluchtelingen die nu nog vastzitten in Libanon mogen op uitnodiging van Italiaanse kerken naar Italië komen. Dat kan binnen de richtlijnen van de ‘humanitaire corridors’. Greetje van der Veer, lekenprediker bij de Unie van Methodistische en Waldenzische Kerken, is al jarenlang betrokken bij dit initiatief van de Italiaanse kerken. Ze vertelt over het belang.

Syrische vluchtelingen die via een humanitaire corridor naar Italië komen, worden verwelkomd door vrijwilligers en vertegenwoordigers van Italiaanse kerken.

Syrische vluchtelingen die via een humanitaire corridor naar Italië komen, worden verwelkomd door vrijwilligers en vertegenwoordigers van Italiaanse kerken. Foto: AFP

Wat zijn humanitaire corridors?

,,Toen op 3 oktober 2013 meer dan 360 mensen vlak voor de kust van het Italiaanse eiland Lampedusa omkwamen werd het voor iedereen meer dan duidelijk dat de vluchtelingenstroom niet meer tegengehouden kon worden. Veel mensen vonden dat er op de een of andere manier hulp moest worden geboden.. Zo werd in het Schengenverdrag een regel ontdekt die het toestond om vluchtelingen legaal het land binnen te laten komen om humanitaire redenen.”

,,De federatie van Protestantse Kerken in Italië begon toen samen met de katholieke Gemeenschap van Sant’Egidio een politieke lobby om de humanitaire corridors mogelijk te maken. Uiteindelijk werd door de Italiaanse regering toegestaan dat tweeduizend kwetsbare vluchtelingen vanuit Libanon met hulp van onze kerken Italië binnen mochten komen.”

,,Onze organisaties legden in Libanon contact met de vluchtelingen. Daar werd hun persoonlijke geschiedenis in kaart gebracht en uiteindelijk verstrekte de Italiaanse ambassade een voorlopig inreisvisum.”

Waarom zijn de humanitaire corridors belangrijk?

,,De humanitaire corridors laten zien dat de vluchtelingen goed opgevangen kunnen worden. Maar ze zijn ook belangrijk omdat de mensenhandel, die fors profiteert van de huidige situatie, aangepakt kan worden. Kinderen, vrouwen en mannen hoeven niet meer veel te betalen aan schimmige handelaars. En uiteindelijk redt het levens: vluchtelingen worden niet meer in rubberboten de zee opgestuurd, waardoor ze niet meer kunnen omkomen in de golven van de Middellandse Zee.”

Was het voor de Waldenzische kerken logisch om deel te nemen aan de humanitaire corridors?

,,Ik weet niet of het logisch was. Toen we in het allereerste begin de vraag kregen of we één van de partners wilden zijn, stemden we toe na een flinke discussie. Eén van de redenen dat de regering dit experiment toestond was omdat de kerken alle kosten wilden dragen. Onze kleine kerk kon daar een rol in spelen vanwege de ‘ ottopermille ’ regeling: Italianen die belastingaangifte doen kunnen er voor kiezen om 8/1000 van hun aangifte aan bepaalde geloofsgemeenschappen te doneren. De Methodistische en Waldenzische Kerken hebben vastgelegd dat ze deze gelden niet voor religieuze bijeenkomsten gebruiken, maar voor sociale en culturele doeleinden. Zo konden we als kleine kerk een belangrijke bijdrage leveren aan het project.”

,,De ervaringen zijn over het algemeen zeer positief. We begeleiden de vluchtelingen in alle fasen: van het aanvragen van asiel, via het leren van de taal tot het omscholen zodat ze zelfstandig kunnen wonen en in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. De meesten begonnen zo een nieuw leven, bijvoorbeeld een gezin uit Syrië heeft een Syrisch restaurant in Turijn opgezet.”

Greetje van der Veer schreef van 2014 tot en met 2019 voor het Friesch Dagblad in de rubriek Standplaats over haar werkzaamheden voor de Unie van Methodistische en Waldenzische Kerken. Ook was ze op landelijk niveau actief in de tavola valdese, het moderamen van de kerken. Daar moet ze nu afscheid van nemen, omdat zeven jaar het maximum is dat je actief mag zijn in het landelijk bestuur Ze gaat nu als lekenprediker het predikantenteam in Napels versterken. ,,Als kerklid ben je in de protestantse kerk in Italië nauw betrokken bij de hele organisatie. Het gaat om een kleine kerk; de methodisten en waldenzen hebben samen niet meer dan 20.000 leden. De lokale kerkgemeenschap is actief betrokken bij de landelijke kerk, er is een sterke beweging van onder naar boven.”

In 2019 zijn de humanitaire corridors bekroond met de Nansen-Award voor Vluchtelingen van het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR). Wat betekende dat voor het initiatief?

,,Dat was natuurlijk een belangrijk moment. Eén van de redenen om dit avontuur aan te gaan was om te laten zien dat het mogelijk is om op een menselijke manier met het vluchtelingenvraagstuk om te gaan. Vanaf het begin hoopten wij dat dit initiatief door anderen zou worden overgenomen: door kerken en humanitaire organisaties in andere landen, maar ook door regeringen.”

,,Voor de nieuwste regeling hoopten we op Europees niveau te kunnen samenwerken, maar dat lukte nog niet. Wel neemt de Italiaanse regering nu zelf meer verantwoordelijkheid. Maar de eerste opvang en het integratieproces wordt nog steeds aan onze kerken toevertrouwd.”

Deze dagen is er een synode van jullie kerken, gaat het daar ook over de humanitaire corridors?

,,De afgelopen jaren hebben we dit thema altijd behandeld op de synode. Dit jaar zal het ook weer op de agenda staan, hoewel we vanwege corona een verkorte synode hebben van vier dagen in plaats van de zes dagen die het normaal duurt.”

,,De situatie in Afghanistan is zodanig dat we niet de andere kant op kunnen kijken. Onze kerken hebben de regering al gevraagd om in te grijpen, ook met de humanitaire corridors. Afgelopen jaar hebben onze kerken ook een kamp kunnen op zetten in Bosnië om de onhoudbare barre situatie van de vluchtelingen daar te verzachten. We hopen daar ook in te kunnen grijpen met een soortgelijke regeling.”

Hebben jullie ook contacten met Nederlandse kerken over de humanitaire corridors?

„We hebben contacten met kerken uit verschillende landen, in het bijzonder met de kerken in Westfalen in Duitsland die enorm hebben bijgedragen. In België bijvoorbeeld hebben de kerken ook humanitaire corridors kunnen opzetten. We hebben contact gehad met Nederlandse organisaties, maar voor hen was het niet mogelijk om dit financieel te organiseren. In Bosnië is ‘Kerk in Actie’ ook verbonden met het project waarbij onze kerken aanwezig zijn.”