Dit artikel is vandaag gratis

De film Don't Look Up is een spiegel, waarin ik een moreel en religieus appel hoorde | Theologenblog

Hans Burger. Foto: Melle Rozema

Hoe gaat onze samenleving om met de ongemakkelijke waarheid dat het bestaan eindig is en onder het oordeel ligt? De film Don’t look up is een lachspiegel die tal van aanknopingspunten biedt om over die vraag na te denken.

Kate Dibiasky (Jennifer Lawrence), een promotiestudent astronomie, ontdekt een onbekende komeet. Haar begeleider, dr. Randall Mindy (Leonardo di Caprio) berekent dat deze komeet binnen een half jaar op de aarde zal inslaan. De gevolgen zullen desastreus zijn voor de mensheid. De film legt pijnlijk bloot hoe moeilijk deze uiterst ongemakkelijke waarheid gehoord en serieus genomen wordt. Dan maakt het niet uit wat die waarheid is: de klimaatcrisis, corona, of de nabijheid van Gods rijk en de tweede komst van Jezus.

De film laat zien hoe groot ons onvermogen is om existentiële vragen onder ogen te zien en dan passend te handelen. Allerlei mechanismen spelen een rol.

Smullen van affaires

Nieuws over sterren uit de showbusiness en entertainmentindustrie is even belangrijk geworden als meer serieuze zaken. Smullen van hun affaires is belangrijker dan politiek, wetenschappelijk of religieus nieuws dat werkelijk de toekomst van de wereld bepaald. En zelfs dat moet licht en luchtig worden gebracht, of als onderdeel in een spel van politieke polarisatie.

Zo willen we dat, laat ons gedrag zien: alles moet leuk zijn of onderdeel van een conflict. Zo zijn immers de wetten van de talkshows op TV. Daarbij schemert overal seks doorheen. Het lijkt wel of iedereen die in beeld komt er aan meedoet: als je aantrekkelijk bent en aandacht krijgt, ben je interessant als mogelijke bedpartner. En dat vertroebelt het gesprek over wat er echt toe doet.

Niet te vergeten: geld speelt een belangrijke rol. Donoren en lobbyisten van grote bedrijven proberen altijd de zaken naar hun hand te zetten en zelf een slaatje te slaan uit wat er gaat gebeuren.

Ontdekkend ook: hoe gehecht zijn wij aan ons comfort en onze welvaart. Die verdoven ons, doen afbreuk aan onze morele ruggengraat, en maken dat we makkelijker met de stroom meegaan.

En ten slotte: een groot vertrouwen in techniek en in aantrekkelijke techniekbedrijven die positiviteit uitstralen en gouden bergen beloven. Als zij zeggen dat er een oplossing is, dan zal het wel zo zijn en wordt er naar hen geluisterd.

Natuurlijk, het is een lachspiegel. Maar bezoek populaire accounts op Instagram en Tiktok; kijk en luister naar influencers, vloggers, talkshowgasten: hoeveel ongemakkelijke waarheden worden door hen besproken? Welke morele en spirituele vorming onderga je als je tijd gevuld wordt met wat zij naar voren brengen?

Dansen op de vulkaan

Ik schrok van de film. Onze samenleving danst op de vulkaan, en intussen hebben we onszelf laten misvormen tot mensen die het echte gesprek over ongemakkelijke waarheid uit de weg gaan. Inhoudelijke gesprekken over wetenschappelijke, morele, existentiële, religieuze waarheid worden dan zeldzaam.

En dan de titel. Don’t look up : kijk niet tegen mensen op – het lijkt allemaal heel gelijkwaardig, maar intussen gaan de leiders en opiniemakers in de film voorbij aan de echte vragen en aan de gewone mensen op straat. ‘Kijk niet omhoog’ naar het dreigende gevaar van de komeet.

Maar ook laat de film zien dat wij nauwelijks meer omhoogkijken naar God. Aan het slot van de film is alle parodie even verdwenen en wordt er gebeden, een mooi gebed waarin vertrouwen op God even door de waan heen breekt en het leven ziet zoals het is. En je vraagt je af: waar is ons berouw, ons huilen, het komen tot inkeer, het belijden van schuld, en het opnieuw bij God beginnen?

Kijken dus die film. Voor mij was de film een spiegel, waarin ik een moreel en religieus appel hoorde: kijk omhoog en luister naar (Gods) waarheid.

Hans Burger is universitair hoofddocent systematische theologie aan de Theologische Universiteit Kampen. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Nieuws

menu