De nieuwe Bijbel NBV21 is in Fryslân gemaakt. 'In Amerika wordt een Jongbloedbijbel als een kwaliteitsstempel gezien'

Het eerste exemplaar van de vernieuwde bijbelvertaling NBV21 wordt woensdag aangeboden aan koning Willem-Alexander. Die bijbel is in Heerenveen gedrukt, door Royal Jongbloed. ,,Het lijkt misschien makkelijk, maar het is echt heel complex.”

NBV21, klaar om ingepakt te worden.

NBV21, klaar om ingepakt te worden. Foto: Simon Bleeker

Vlijmscherpe messen snijden de randen van de bladen af, naalden van grote naaimachines jagen door het papier, verfspuiten geven de zijkanten van samengebonden stapeltjes papier een fraai kleurtje. Wat veel mensen straks als heilig boek lezen, is in de drukkerij van Royal Jongbloed in Heerenveen een object, dat door tientallen handen en machines gaat.

„Het is hier in de fabriek inderdaad nog een product”, zegt Matthy Groen, algemeen directeur van Royal Jongbloed. „De mensen bij de uitgeverij werken vanuit een christelijke identiteit, de mensen van de drukkerij ontlenen vooral trots aan het vakmanschap om een kwaliteitsbijbel te maken.”

„Ik vergelijk het werk hier met topsport”, zegt accountmanager Hermen Veneberg. „We hebben te maken met het dunste papier, gecombineerd met water, inkt en warmte. Het lijkt allemaal misschien wel makkelijk als je hier om je heen kijkt, maar het is echt heel complex wat we doen. Er mag geen vlekje op de bijbels zitten en er kan geen blad scheef inzitten.”

Van Genesis tot aan Openbaring

Op ieder onderdeel van de productielijn is een controlemoment ingebouwd. Bij de drukpers staat een lichtkoepel die kunstmatig ‘daglicht’ biedt in de bedrijfshal. Daaronder worden gedrukte pagina’s nagekeken. Op de zijkanten van de katernen worden blokjes gedrukt, die samen een logisch patroon vormen als ze in de juiste volgorde liggen. De mannen van de ‘vergaarafdeling’, die de katernen op volgorde leggen, houden zo in de gaten of de NBV21 straks wel van Genesis tot aan Openbaring leidt.

Veneberg werkt nu drie jaar als accountmanager voor Royal Jongbloed. In zijn dagelijkse werk zit hij veelal met bijbeluitgevers om tafel, om hen er van te overtuigen dat ze hun bijbel in Heerenveen moeten laten drukken. In het begin van zijn dienstverband liep hij een tijdje mee met de 66 mannen en vrouwen van de drukkerij. „Ik heb onder meer meegewerkt met het vergaren. Dat komt heel precies, je moet er steeds op gefocust zijn. De mensen die je hier ziet, doen alleen maar dit, want hier zijn ze in gespecialiseerd.”

Vers gedrukte stapels vertalingen

In juni is Royal Jongbloed begonnen met het drukken van NBV21. Tijdens het bezoek van fotograaf Simon Bleeker en mij in de laatste week van september worden de laatste bijbels afgerond: de eerder al genaaide exemplaren worden nog verstevigd met een lijmlaag en uiteindelijk gaat de omslag er omheen.

Daarna gaan ze op pallets richting de ‘expeditie’. Vanuit Heerenveen worden de bijbels naar het Centraal Boekhuis in Culemborg gebracht, daarvandaan worden ze weer verspreid over boekhandels. Ondertussen liggen op verschillende plekken in de drukkerij al weer honderden vers gedrukte stapels met Deense en Engelse bijbelvertalingen klaar. „Die liggen te acclimatiseren”, legt Veneberg uit. „Je kunt niet de teksten drukken en dan meteen daarna de katernen samenbinden. Na iedere stap heeft het papier weer even rust nodig.”

Zo duurt het een aantal weken voordat een bijbel klaar is. Veneberg laat het proces van voor naar achter zien. Eerst komt de tekst digitaal binnen, aangeleverd door de uitgever. Die pagina’s, voor NBV21 zijn het er zo’n 1500, worden met behulp van een computergestuurde laserstraal op dunne aluminium ‘offsetplaten’ overgezet. Van die platen worden ze op het papier gedrukt, daarna worden de katernen genaaid en worden de rafelranden eraf gesneden tot strakke pagina’s. Van sommige luxe edities worden de zijkanten gespoten.

Gerecyclede petflessen

Aan het einde van de productielijn krijgt Albert Lugtmeijer nog eens alle bijbels in handen. „Ik ben gewend om ze snel te beoordelen. Meestal zie ik het meteen als iets niet goed is, maar dan weet ik nog niet wát er mis is. Ik zie gewoon dat er iets niet klopt.” De exemplaren met foutjes vist hij er tussenuit. Als het echt mis gaat, verdwijnt de bijbel in de oudpapierbak, maar kleine onvolkomenheden kan hij zelf nog oplossen. Zo staat op zijn werktafel een kwarkbakje met lijm er in. Als een stukje band niet goed vast zit, plakt hij dat dat met een plastic roerstaafje uit de kantine weer vast.

Veneberg: „Het zou zonde zijn om zo’n bijbel weg te gooien als het nog te herstellen is. Duurzaamheid is heel belangrijk voor ons, dat is ook een van de redenen dat het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap graag met ons samenwerkt. De leeslinten voor NBV21 hebben we bijvoorbeeld speciaal laten maken van gerecyclede petflessen.”

12.000 wijzigingen

Het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap (NBG) werkte van 2016 tot 2020 aan de herziening van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) uit 2004. In totaal zijn twaalfduizend wijzigingen doorgevoerd. Van de NBV zijn zo’n twee miljoen exemplaren verkocht, die worden - zo hoopt het NBG - de komende jaren vervangen door NBV21. Zo zijn de afgelopen maanden minimaal tienduizenden, wellicht honderdduizenden, bijbels door alle Jongbloed-machines gegaan.

Een precies aantal willen de drukker en ook het NBG niet geven. Jongbloeddirecteur Groen: „Nee, dat is echt niet aan ons. Dat is aan het NBG.” NBG-woordvoerder Peter Siebe: ,,We weten dat veel mensen geïnteresseerd zijn in deze nieuwe bijbelvertaling en verwachten dat velen van hen deze versie zullen willen aanschaffen. Maar hoeveel dat zijn, weten we echt niet. Daarom communiceren we niet over aantallen.” Groen: „Ik kan wel zeggen dat we straks klaar staan om bij te drukken, mocht dat nodig zijn.”

Gespecialiseerd in dundruk

Royal Jongbloed is inmiddels ruim 150 jaar oud. Het bedrijf ontstond in 1862, toen Auke Jongbloed een winkel in kantoor- en schrijfbehoeften opende in Leeuwarden. Daaruit groeide het huidige Heerenveense bedrijf, dat bestaat uit een christelijke uitgeverij en een drukkerij die gespecialiseerd is in ‘dundruk’: drukken op dun papier, zoals vaak bij bijbels het geval is. „Wat anderen normaal papier vinden, noemen wij karton”, grapt Veneberg.

Het bedrijf kan drukken vanaf 22 grams papier. Dat betekent dat een vel papier van een vierkante meter 22 gram weegt. Ter vergelijking: deze krant is gedrukt op 42,5 grams papier, standaard printpapier is 80 grams. De NBV21 wordt gedrukt op 30 grams papier dat in Finland is geproduceerd van Finse bomen. Veneberg: „Bij dundruk is het belangrijk dat je kwalitatief goed papier gebruikt, want je wilt niet dat het te veel doorschijnt. Beide kanten van het papier zijn bedrukt, je moet het wel goed kunnen lezen.”

Kwaliteitsstempel

Groen: „Wij zijn niet de goedkoopste drukker; als je echt een goedkope bijbel wilt, moet je hem in China laten drukken. Een Jongbloedbijbel is een kwaliteitsproduct dat niet na twee jaar uit elkaar mag vallen, daarvoor is de inhoud te belangrijk. Ik vind het wel heel mooi dat ze in Amerika zeggen dat wij de beste bijbeldrukker ter wereld zijn. Een Jongbloedbijbel wordt daar als een kwaliteitsstempel gezien. We zeggen dat natuurlijk niet over onszelf, maar het is wel heel fijn dat we die reputatie hebben.”

Veneberg laat een bijbel zien die ze voor de Amerikaanse markt hebben gedrukt. Hij aait het boek: „Dit is een van de mooiste bijbels die we maken. De omslag is gemaakt van geitenleer, dat is prachtig materiaal, het is soepel en voelt goed.” Groen: „We selecteren daarbij op kwaliteit. Een geit moet bijvoorbeeld niet in prikkeldraad hebben gelopen, want er mag geen kras op de omslag zitten.”

In Amerika schrikken ze niet terug voor dure bijbels; het voorbeeld dat Veneberg toont kost zo’n 350 dollar. De luxe editie van NBV21, met een omslag van zwart geitenleer, kost 175 euro. Koning Willem-Alexander ontvangt woensdag de standaardeditie, die straks voor 38 euro over de toonbank gaat.