Dit artikel is vandaag gratis

De skyline van Babel moet fascinerend zijn geweest: de stad oefende een grote aantrekkingskracht uit op alle volken | Theologenblog

Eric Peels. Foto: TUA/Melle Rozema

Parijs, New York en Dubai zijn het Bijbelse Babel niet, maar Babel houdt de wereld van nu wel een spiegel voor: er zijn grenzen.

Sinds enige dagen verschijnt bij het opstarten van mijn computer steeds eerst het beeld van Dubai bij nacht, met als bijschrift ‘Van Dubai tot New York, er is iets magisch aan de fonkelende skyline van de stad gedurende de nacht’.

In die skyline staat nu centraal de Burj Khalifa, een toren van 828 meter hoog, sinds 2007 het hoogste gebouw ter wereld. Echt een grandioos product van vernuftige architectuur. Het commentaar op mijn beeldscherm luidt: ‘Wolkenkrabbers zijn iconen van ons menselijk streven om nog grotere hoogte te bereiken’. Bij zo’n zin blijf ik als theoloog en vooral als oudtestamenticus even haken.

Hoge torens hebben altijd al tot de verbeelding gesproken, zij imponeren en fascineren. De hele wereld vergaapte zich in 1899 aan de Eiffeltoren, die ter gelegenheid van de tiende wereldtentoonstelling in hartje Parijs was opgericht. Een toren van maar liefst 324 meter hoog, trots symbool van menselijk kennen en kunnen.

De hele wereld schudde op zijn grondvesten toen in 2001 de Twin Towers in hartje New York neergingen, van 417 meter hoog tot op ground zero. Snel werd hier een nieuwe toren gebouwd, het One World Trade Center, met 541 meter de hoogste wolkenkrabber van het westelijk halfrond. Maar het kan dus nog hoger, laat mijn beeldscherm zien. En hoe lang zal het duren voor de toren van Dubai door een nog hogere wolkenkrabber wordt afgetroefd?

Sneller, hoger, sterker

Op naar de top, dat zit inderdaad diep in ons mensen. ‘ Citius, altius, fortius ’ (sneller, hoger, sterker) is het Olympisch motto, waarmee deze week de winterspelen in Beijing geopend worden. Als China die zinspreuk nu ook eens toepaste op de verbetering van mensenrechten? We streven naar het hoogste, in sport en architectuur, in kunst en wetenschap. The sky is the limit .

Nog verder dan de sky gaan de rijksten ter aarde, Jeff Bezos en Elon Musk, bewonderd om hun miljardenverslindende projecten die de grenzen van menselijk kennen en kunnen steeds verleggen. We lopen op de maan, we vliegen naar de sterren, al hoger en verder. Maar waar zijn we nu precies mee bezig, zijn er dan geen grenzen?

Indruk

In de Bijbel lezen we van een stad die grenzeloos was in praal en macht: Babel. In de zevende eeuw v.Chr. werd Babel omgevormd en uitgebreid tot veruit de grootste stad uit de oudheid. Nebukadnezar maakte van Babel een architectonisch bouwwerk zonder weerga, met schitterende gebouwen zoals het Esagila , de tempel van de hoofdgod Marduk, de Ištarpoort met processieweg, en een enorm murenstelsel dat tot de wereldwonderen van die dagen behoorde.

Op deze wijze gaf Babel fysiek vorm aan zijn trotse overtuiging het politieke centrum van de wereld te zijn. De bezoeker van het Pergamonmuseum in Berlijn, waar veel archeologische vondsten van Babel te zien zijn, komt er vandaag nog steeds van onder de indruk.

Het meest imponerende gebouw was ongetwijfeld de grote tempeltoren in hartje Babylon. Van verre was deze toren al te zien, de hoogste ter wereld toen: 91 meter hoog, met een fundament van 91 bij 91 meter. De skyline van Babel moet fascinerend zijn geweest: de stad oefende een grote aantrekkingskracht uit op alle volken (Openb. 18:3).

De tempeltoren vormde de verbinding tussen de hemel en de aarde, vandaar de naam Etemenanki (‘huis van het fundament van de hemel op aarde’). De echo hiervan lezen we in Genesis 11, over de toren van Babel waarmee de mens zichzelf een naam wilde maken, los van God. Hoe dit grootse bouwproject afliep, staat daar al te lezen: hoogmoed komt voor de val. Zo is later het onoverwinnelijke Babel ‘plotseling’ gevallen en gebroken (Jer. 51:8; Openb. 18:2).

Parijs, New York en Dubai zijn Babel niet, maar Babel houdt de wereld wel een spiegel voor. ‘Op naar de top’ is een algemeen menselijk streven en een stimulans voor sport en bouwkunst, cultuur en wetenschap. Maar er zijn grenzen. Hoogbouw en hoogmoed vormen zomaar een gevaarlijk duo. Hoge torens en allerhande grootse projecten die dienen voor de glorie van de eigen naam of de eigen natie, hebben uiteindelijk geen toekomst, zegt de Bijbel.

Ze kunnen fascineren en imponeren, maar er zijn belangrijker zaken om onze miljarden aan te besteden – heel dichtbij, bijvoorbeeld in de sloppenwijken van de wereld. Onze torens zullen nooit hemel en aarde kunnen verbinden, hoe hoog ze ook gebouwd worden. Bouwen op het grondvlak van de samenleving is veelbelovender. Hoog is de hemel boven ons verstand, en wij zijn op de aarde – laten wij mensen in die wetenschap bouwen, bewerken en bewaren.

Eric Peels is hoogleraar Oude Testament. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Nieuws

menu