De toren van Eagum staat nog altijd

Een kerk heeft Eagum niet meer, die is in de negentiende eeuw afgebroken. De toren staat nog wel. Dit tot vreugde van beheerder Tjeerd van der Hem: ,,Anders had je hier nu misschien een klokkenstoel. Dit is veel mooier.”

De toren van Eagum. Foto: Marchje Andringa

De toren van Eagum. Foto: Marchje Andringa

Wat betekent de toren voor u persoonlijk?

,,De toren is een baken van het dorp. Ik ben hier in Eagum geboren, ik beheer het kerkhof en ik heb de sleutel van de toren. Als er iets met de toren aan de hand is dan ga ik er achteraan, zodat het opgelost wordt. De toren is dus belangrijk voor mij.”

Wat is er te zeggen over de bouwgeschiedenis van de toren? Zijn er nog bijzondere architectonische elementen te zien?

,,De toren stamt uit de periode rond 1300. Toen stond er een kerk tegenaan, maar die werd zo bouwvallig dat ze hem in 1776 hebben afgebroken. Een jaar later is er een nieuwe kerk tegenaan gebouwd, maar die is in 1838 al weer verkocht. De kerkelijke gemeente ging toen samen met Idaerd en Reduzum. De kerk van Eagum was overbodig. Die is in 1856 gesloopt, de stenen zijn gebruikt voor de bouw van een café in Opeinde.”

,,Gelukkig is de toren wel behouden voor het dorp. Anders hadden we hier nu misschien een klokkenstoel op de begraafplaats. Maar dit is veel mooier. In de zomer stoppen mensen die voorbij komen ook vaak, omdat ze hem op de foto willen zetten.”

,,In 1983 was de toren er slecht aan toe. Ik weet nog wel dat hele stukken pleisterwerk naar beneden vielen. Vooral als het regende, dan kroop het vocht overal in. En als het daarna ook nog ging vriezen was het helemaal mis. In 1983 is dat met een project voor werklozen allemaal hersteld.”

,,In 2012 is de buitenkant nog weer geschilderd, maar dat is niet goed gegaan. De verf begon er al af te bladderen. Vorig jaar herfst is hij daarom helemaal kaalgespoten en dit voorjaar is de toren weer netjes geschilderd. Nu ziet hij er weer prachtig uit.”

Wat moeten bezoekers sowieso bekijken in de toren?

,,De vloer van de toren bestaat uit oude grafstenen. De wapens op die stenen zijn in de Franse tijd kapotgeslagen, als protest van de nieuwe machthebbers tegen de oude regenten.”

,,Op twee balken zijn twee Friese gedichtjes geschreven. De ene is uit 1890, ter gelegenheid van het overlijden van Koning Willem III, de andere uit 1948, ter ere van de kroning van koningin Juliana. In de oudste zitten de regels ‘Waerd Aegum earst forgetten / Acht min dat doarp sa licht?’ Dat gaat over een gebeurtenis na het overlijden van de koning: alle dorpen kregen een bericht wanneer ze de kerkklokken moesten luiden als eerbetoon, maar hier in Eagum hoorde men niks. Het dorp was te onbelangrijk, te klein. Alle omliggende dorpen luidden de klokken dus op de voorgeschreven momenten, maar hier in Eagum hielden ze de klokken stil. Zij begonnen uit protest juist te luiden toen de rest ophield.”

,,Het andere gedicht past er inhoudelijk mooi bij. Daar gaat het ook over dat overal klokken werden geluid, behalve in Eagum: ‘Mar Aegum die der net oan mei, / Om’t de besetters us klok doe helle ha’. In de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitsers de twee klokken uit de kerk gehaald, zoals ze in zoveel kerken gedaan hebben. Eentje kreeg Eagum wel weer terug, maar de andere is verdwenen, waarschijnlijk in de oorlog omgesmolten door de Duitsers om wapens van te maken. Pas in 1998 kreeg de toren weer een tweede klok, die kwam uit een afgebroken Amsterdamse kerk.”

,,Deze twee gedichtjes zijn oorspronkelijk met krijt op de balken geschreven, maar al jaren geleden zijn ze overgeschilderd met verf.”

Wat is een opvallend verhaal uit de geschiedenis van de toren?

,,Friese studenten die in Groningen gingen studeren, werden hier op het kerkhof ontgroend. Op 7 oktober 1972 heeft studentenvereniging Frisia een speciale steen daarvoor neergelegd, waar op staat dat het middelpunt van de aarde zeven hanenstappen verwijderd is van de toren van Eagum. Bij die steen moesten de nieuwe studenten op hun knieën zitten en de eed van de vereniging afleggen.”

,,Tegenwoordig gebeurt niet meer, omdat Frisia is opgegaan in studentenvereniging Bernlef. Maar ik heb nooit overlast gehad van die jongens. Ik heb altijd tegen ze gezegd: jullie mogen hier komen, maar ik wil geen kots op het kerkhof en ik wil dat jullie het netjes achterlaten. Ze hebben hier geregeld dronken rondgelopen, maar ze hebben altijd alles weer netjes opgeruimd.”

Hoe is de toren tegenwoordig in gebruik?

,,Monumentenstichting Boarnsterhim is eigenaar van de toren, maar hij is alleen maar met Tsjerkepaad te bezoeken. Op het kerkhof rond de toren wordt wel nog altijd begraven. Drie of vier jaar geleden is er nog iemand uit Nieuw-Zeeland begraven. Die man kwam oorspronkelijk uit Fryslân, hij had in Indonesië gevochten en was daarna naar Nieuw-Zeeland geëmigreerd. Hij wilde in Friese grond begraven worden. Zijn familie heeft toen een rondrit door Fryslân gemaakt en ze vonden deze begraafplaats wel heel mooi. Die man is in Nieuw-Zeeland gecremeerd en zijn as is hier begraven. Een tijdje later is zijn vrouw ook overleden en haar as is hier ook begraven, toen kwam weer een hele groep Nieuw-Zeelanders hier heen.”

Wat vindt u het mooiste aan vrijwilliger zijn voor Tsjerkepaad?

,,Omdat ik de toren beheer, doe ik hem altijd met liefde open tijdens Tsjerkepaad. Het is fijn als mensen hem willen bekijken. Dat kan zaterdag nog, dat is de laatste dag van Tsjerkepaad.”

Tsjerkepaad duurt tot en met 8 september. Het Friesch Dagblad belicht wekelijks een van de ruim 250 deelnemende kerken, dit is het laatste verhaal in de serie. Zie www.tsjerkepaad.nl voor alle openingstijden