De voordelen en risico's van digitale bijeenkomsten

Het schijnt dat Nederlanders in coronajaar 2020 gemiddeld 9129 kilometer reisden, een derde minder dan in een ‘normaal’ jaar. Ook ik zag een stuk minder van de Ljouwerterdyk en de Brédyk tussen mijn huis in Ferwert en de redactie in Leeuwarden. Wel leerde ik mijn twee jaar geleden gekochte huis een stuk beter kennen; vanwege een langdurige verbouwing zette ik nu eens hier, dan weer eens daar mijn werkplekje op.

Foto:

Foto: FD

Het was soms chaotisch, maar het kon wel allemaal - en dat is bijzonder fijn. Zo kijkt ook missioloog Stefan Paas naar de periode die we nu hopelijk achter ons laten. ‘Vijftien jaar geleden had ik geen college meer kunnen geven, was er geen alternatief geweest voor kerkgang’, reflecteert hij in een interview in TussenRuimte .

Nu waren er wel mogelijkheden. ‘We gaan onmiskenbaar door een moeilijke periode, maar ook via sociale media en web-ontmoetingen vindt verkondiging plaats. Je hoort van kerken waar de normale kerkgang overtroffen wordt door volgers van nu gestreamde diensten.’

Lagere drempel

Harriëtte Smit, bij de lezer van het Friesch Dagblad wellicht niet onbekend als auteur in de rubriek Standplaats, vertelt in De Waarheidsvriend hoe het coronajaar voor haar heeft bevestigd dat de kerk niet alleen binnen muren leeft, maar bestaat uit ‘mensen van God die, in de kracht van de heilige Geest, leven en verlangen naar Gods heerschappij in de wereld’.

Digitale uitzendingen spelen daar een belangrijke rol bij, merkte ze. ‘Het heeft de drempel om een kerkdienst binnen te ‘stappen’ veel lager gemaakt en het bereik van luisteraars vergroot en verbreed.’

De buurvrouw kijkt mee

Smit, landelijk jeugdwerkadviseur van de UNEPREF, een nationale unie van protestantse kerken in Frankrijk, gaat ook geregeld voor. Nu haar vieringen online worden uitgezonden, kijkt een van haar buren mee. ‘Regelmatig leidt dat tot boeiende, inhoudelijke geloofsgesprekken. Recent liet ze me weten dat ze heel graag naar een ‘echte’ dienst mee zou willen gaan. Zo kunnen digitale diensten de fysieke kerkdiensten niet vervangen, maar mensen wel nieuwsgierig maken om meer te ontdekken over God en geloven.’

De coronacrisis heeft de kerk online zichtbaarder gemaakt, meent Smit. Ook heeft het haar werk soms makkelijker gemaakt: online trainingen zijn makkelijker te organiseren, gebedsmomenten via Zoom verstevigen de band tussen predikanten en landelijke kerkelijk werkers. Paas stelt daar tegenover dat digitale ontmoetingen minder creativiteit los maken. ‘Het gaat er zakelijker aan toe.’

Ruimte voor jongeren

Digitale vieringen zag Paas afgelopen jaar wel ten goede veranderen. ‘Diensten zijn geen één-tweetje meer van voorganger en organist’. In de gemeenten grijpen digitaalvaardige jongeren hun kans: wie met laptop en camera kan omgaan speelt opeens een centrale rol rond de vieringen. ‘Een eigentijdse invulling van het gavengericht gemeente-zijn’, noemt Paas het.

Smit heeft in haar werk in Frankrijk met jongeren volop gebruik gemaakt van de digitale middelen. ‘Recent hielden we een drietal online bijeenkomsten voor de jeugd in Zuidwest-Frankrijk. Maar liefst veertig schermen waren verbonden en brachten zo de gemeentes Toulouse, Montauban, Agen, Saint-Girons, Clairac en Rodez met elkaar contact. Ondanks beeldschermafstand kunnen online samenkomsten toch verbindend werken.’

Vertrouwensband

Vooral voor de voorganger verandert veel, denkt Paas. Hij verwacht dat veel zondagsdiensten in de toekomst een ‘hybride structuur’ houden: zowel fysiek, in de kerk, als uitzending via internet. Maar dat betekent dat de theologische autoriteit van de voorganger afbrokkelt: ‘Via Google kunnen mensen direct controleren wat er wordt beweerd. Meer dan ooit zal de vertrouwensband tussen voorganger en gemeentelid/zinzoeker cruciaal zijn.’

Ook wijst hij op de gevaren van een volledig gedigitaliseerde samenleving: ‘Hoe afhankelijk zijn we voor onze communicatie van multinationale providers? Welke rol speelt reclame en hoe bewaken we de vrijheid? In China wordt de schaduwzijde van de digitale samenleving zichtbaar. De digitalisering maakt het ook mogelijk burgers constant te monitoren.’