De zonde van de man is trots, die van de vrouw is het jezelf klein houden

Predikant Gertine Blom lanceerde begin deze maand de website Vrome Vrouwen, met ‘vergeten verhalen van heiligen en herrieschoppers’. „Theologie en kerk zijn mannenbolwerken, dat moet veranderen.”

Gertine Blom: „De man wordt vaak als de standaard gezien, vrouwen leveren hooguit een leuke toevoeging, is dan het idee.”

Gertine Blom: „De man wordt vaak als de standaard gezien, vrouwen leveren hooguit een leuke toevoeging, is dan het idee.” Foto: Eelco Tromer

Mannelijke theologen worden veel serieuzer genomen dan vrouwelijke, merkt Gertine Blom (31). „Afgelopen februari sloeg ik in een Engelse boekhandel een overzichtswerk over kerkgeschiedenis open. Daar stond maar één vrouw in.”

Het is symptomatisch voor hoe we naar het verleden kijken, meent Blom. „Op de lijstjes met theologen die je gelezen móét hebben, staan bijna altijd alleen maar mannen. En als ikzelf moest kiezen tussen een boek van man of van een vrouwelijke theoloog, dan koos ik onbewust altijd voor de man, omdat ik ben opgegroeid met het idee dat theologie van mannen beter is. De man wordt vaak als de standaard gezien, vrouwen leveren hooguit een leuke toevoeging, is dan het idee.”

Sprekend voorbeeld

Een sprekend voorbeeld is de Nederlandstalige Wikipedia. Wie daar zoekt naar theologen krijgt een lange lijst voorgeschoteld, gesorteerd op geboortejaar. Die begint bij Jezus en Marcus de evangelist, beiden geboren in het jaar 1, tot aan Frank Bosman, Arnold Huijgen en Reinier Sonneveld, alle drie uit 1978. Tussendoor staat een aantal vrouwen vermeld, maar die zijn te zoeken met een lampje.

Feministische theologen beargumenteerden dat jezelf klein houden en je niet durven ontplooien misschien wel juist vrouwelijke zondes zijn

Het is voor de theologie belangrijk dat vrouwelijke stemmen ook gehoord worden, omdat vrouwen sommige zaken anders beschouwen, aldus Blom. „Neem het zondebesef. Zonde wordt vaak omschreven als trots, als God willen zijn. Maar feministische theologen zetten daar in de jaren zeventig van de twintigste eeuw een andere invalshoek tegenover. Zij beargumenteerden dat jezelf klein houden en je niet durven ontplooien misschien wel juist vrouwelijke zondes zijn. Dat vult aan op de mannelijke blik op zonde. En beide blikken zijn nodig.”

Een van haar favoriete vrouwelijke theologen is de Duitse Dorothee Sölle (1929-2003). „Zij hield zich ook bezig met dat zondebeeld. Ze was een gedegen academisch theologe én een geëngageerd mens. Daar voel ik me door aangesproken. Ik streef er naar een geëngageerd voorganger te zijn. Niet door mee te lopen in protestmarsen, maar door mensen te laten ervaren dat geloof bevrijdt. Geloof in God betekent dat je vanuit de basis leeft dat je geliefd bent. Dat geeft rust. Vanuit dat uitgangspunt kijk ik altijd naar de mens zelf.”

Na-afschaduwing van Christus

Op de website staan nu drie vrouwen: Catharina van Alexandrië (ca. 287-ca. 305), Etty Hillesum (1914-1943) en de nog levende Mercy Oduyoye (86). Blom beschrijft de levens van de vrouwen en vervolgt dan met een persoonlijke reflectie. Bij Hillesum: ‘Vroeger leerde ik in de kerk dat belangrijke figuren in het Oude Testament, zoals David en Samuel en Jozef, ‘voorafschaduwingen’ waren van Christus. Ze lieten al iets zien van wat de essentie zou zijn van het leven van Jezus Christus, al zou het nog honderden of zelfs duizenden jaren duren voor die geboren werd. Voor mij is Etty een ‘na-afschaduwing’ van Christus. Zij is voor mij een voorbeeld dat de duisternis het licht niet in zijn macht kan krijgen. Ze trad in de voetsporen van de vele mystici voor haar: de afdaling in de eigen ziel en de ontmoeting met God wordt gevolgd door daden van gerechtigheid in de gewone wereld.’

Ik wil niet alleen maar vanuit mijzelf zenden, maar het is een onderwerp waar we met zijn allen over moeten praten

Blom wil iedere twee weken een nieuwe ‘vrome vrouw’ uitlichten. „De zomer zie ik als een opstartperiode. Ik wil komende tijd een aantal verhalen schrijven en vooral ook mijn accounts op sociale media laten groeien. Onder mijn generatie is Instagram heel populair. Daar heb ik ook best al wel wat gesprekken over het onderwerp. Dat is belangrijk: ik wil niet alleen maar vanuit mijzelf zenden, maar het is een onderwerp waar we met zijn allen over moeten praten. Het uiteindelijke doel is natuurlijk dat dit soort websites niet meer nodig zijn, omdat er in kerken en theologische opleidingen voldoende aandacht is voor de rol van vrouwen. Wat dat betreft ben ik met Vrome Vrouwen onderdeel van de bredere emancipatiebeweging die je momenteel ziet in de samenleving: er wordt op veel meer vlakken kritisch gekeken naar wie een stem heeft en wie niet.”

Ze merkt dat er veel interesse en bijval is voor haar project. „Soms zijn dat vrouwen uit de generatie boven mij, die zelf nog zijn opgegroeid met het idee dat je betekenis als vrouw vanzelfsprekend in het gezin lag. Zij hebben bewuster het belang van het feminisme meegemaakt dan mijn generatie. Vrouwen uit mijn generatie slaan juist aan op mijn serieuze benadering van het onderwerp: veel media die zich op gelovige vrouwen richten zijn toch erg eenzijdig en bevestigen alleen maar de vaste rolpatronen.”

Door de krochten van Wikipedia

Hoeveel vergeten vrome vrouwen er zijn, is niet te zeggen, „maar het zijn er in ieder geval veel meer je zou denken”. Blom vindt ze onder meer online. „Soms begin ik aan een zoektocht door de krochten van Wikipedia. Vooral de Engelstalige Wikipedia is heel uitgebreid, als je daar goed zoekt en doorklikt kom je interessante informatie tegen.”

Ook van haar internetcontacten krijgt ze suggesties voor vrouwelijke denkers. „En ik lees veel biografieën, omdat die een breed beeld van een bepaalde tijd geven. Zo stuit ik regelmatig op vrouwen die ik nog helemaal niet kende, maar die wel belangrijk zijn geweest. Zij zijn gewoon helemaal vergeten, terwijl mannelijke tijdgenoten die misschien minder belangrijk waren wel onthouden zijn.”

Zonder dat ik ook maar één vrouwelijke predikant kende rolde ik direct na mijn opleiding de kerk in

Blom groeide op in de Gereformeerde Gemeenten, „een kerk zonder vrouwenstemrecht”, ze studeerde theologie in Utrecht en Amsterdam en werd „tot haar eigen verbazing” predikant in de Protestantse Kerk in Nederland. „Zonder dat ik ook maar één vrouwelijke predikant kende rolde ik direct na mijn opleiding de kerk in. Ik was altijd in de wat orthodoxere hoek van de Protestantse Kerk blijven hangen, en wist bijna niets van het ruimere midden. Maar als God je roept, dan ga je.”

Ze was 25 toen ze predikant werd. In 2018 besloot ze naar Engeland te gaan, voor reflectie en verdieping. „Ik werk hier onder meer als jeugdpastor in de Anglicaanse Kerk. Volgend jaar ga ik terug naar Nederland, dan wil ik weer predikant in de Protestantse Kerk worden, dat is mijn roeping. Misschien kan Vrome Vrouwen dan ook wel verder groeien. Ik zou er graag een project van maken met mensen met wie ik dingen organiseer, zodat het niet alleen bij schrijven blijft maar ook om ontmoeten gaat.”

www.vromevrouwen.nl

Nieuws

menu