Dominee Bertjan van de Lagemaat ziet dat de Brits-Nederlandse relatie uit het goede hout gesneden is

De zomer van Bertjan van de Lagemaat verliep anders dan gepland, door allemaal onvoorziene zaken. Een expositie in de Londense kerk gaf hem perspectief én hoop in deze situatie.

De expositie rond Grinling Gibbons in de Nederlandse kerk in Londen.

De expositie rond Grinling Gibbons in de Nederlandse kerk in Londen. Foto: Bertjan van de Lagemaat

De zomer begon hier in Engeland voor ons als één van teleurstellingen. We hadden ons enorm verheugd op een zomer waarin we, na anderhalf jaar, herenigd zouden worden met familie en vrienden in Nederland. We waren eraan toe na maanden van Covid-tegenslagen met nieuwe lockdowns, en de daarbij aanhoudend strenge regels rondom reizen naar het buitenland.

De harde brexit werkte ook niet echt mee. Wij vallen niet meer onder de regels rondom reizen binnen de Europese Unie en postpakketjes met cadeautjes die we over en weer naar familie en vrienden verstuurden kwamen regelmatig niet aan en brachten hoge kosten met zich mee.

Maar in de zomer zou het goedkomen. Eerst zouden we aan de Engelse zuidkust gaan kamperen met mijn zus en haar gezin en daarna zouden we twee weken in Nederland verblijven om familie en vrienden op te zoeken.

Alleen maar strenger

Het liep anders. Aan het begin van de zomer werden de regels rondom reizen tussen Nederland en Groot-Brittannië alleen maar strenger. De familie uit Nederland kon niet overkomen. Wij twijfelden nog over de hoge kosten van het testen en de risico’s om zelf wel naar Nederland te reizen. Toen brak onze oudste zoon, tot overmaat van ramp, zijn bovenarm waarbij een operatie noodzakelijk was. Het werd dus een zomer met ziekenhuisbezoekjes en dagjes uit en dan maar uitzien naar het eerste evenement dat aan het einde van de zomer in de Nederlandse kerk in Londen zou plaatsvinden: een tentoonstelling rond de Nederlands-Britse houtsnij-kunstenaar Grinling Gibbons (1648-1721).

300e sterfdag

De Nederlandse kerk was gevraagd om gastheer te zijn van deze tentoonstelling, georganiseerd rond de 300e sterfdag van Gibbons, vanwege het feit dat deze, in Engeland beroemde kunstenaar, in Nederland opgroeide. Toen ik me in zijn leven verdiepte, ontdekte ik dat Gibbons als zoon van een Engelse lakenhandelaar opgroeide in Rotterdam en daar het vak van houtsnijder leerde van Artus Quellinus die de beelden en houtsculpturen in het Paleis op de Dam verzorgde. Mogelijk heeft Gibbons daar als gezel ook aan meegewerkt.

Hij werd als getalenteerd houtsnijder naar Engeland gehaald door koning Karel II. De binnenstad van Londen was door een grote brand verwoest en er had net een pestepidemie gewoed. De stad moest worden herbouwd en er was grote behoefte aan getalenteerde ambachtslieden. Gibbons blonk uit en werkte samen met de befaamde stadsarchitect Christopher Wren aan vele gebouwen en kerken, waaronder St. Paul’s Cathedral. Later mocht hij voor koning Willem III het houtsnijwerk van Hampton Court Palace verzorgen. En hij nam daarvoor veel bevriende houtsnijders in dienst uit de Nederlanden en Frankrijk.

Michelangelo van de houtsnijkunst

Een prachtig verhaal van hoe na een crisis deuren worden geopend en kunstenaars uit verschillende landen samenwerken aan de opbouw van een stad en samen tot grote hoogten stijgen. Gibbons wordt hier nog altijd geroemd als de Michelangelo van de houtsnijkunst.

Tegelijkertijd voelde ik ook een soort pijn en een licht gevoel van jaloezie opkomen. Gibbons werd na een crisis met open armen ontvangen en geen strobreed in de weg gelegd, terwijl ik nu steeds de verhalen hoor van hoe moeilijk het is om je na brexit in Groot-Brittannië te vestigen en voor het reizen heen- en weer naar het vasteland hoge drempels zijn opgeworpen door Covid en brexit.

Toch naar Nederland

De pijn ebde in de loop van augustus gelukkig weg. De arm van zoonlief mocht uit het gips en de prijzen voor het testen hier in Engeland daalden wat. Het lukte afgelopen week zomaar om toch nog een paar dagen naar Nederland te reizen, terwijl in de kerk de expositie werd opgebouwd.

Met een stapel formulieren en testbewijzen kwamen we in Nederland bij de grens. Daar werden we van harte welkom geheten en de douanier wenste ons een fijn verblijf in Nederland. Op de terugweg hoefde de Engelse douanebeambte al die papieren niet te zien. Door onze paspoorten te scannen kon hij zien dat wij een settled status hebben. „Welcome back, have a safe journey home” , zei hij. Dat voelde heel welkom.

Ik realiseer me nu dat alles altijd in golfbewegingen gaat en dat er altijd ruimte blijft voor mensen die over grenzen heen durven stappen. Dat bewijst ook de expositie in de kerk.

Een expositie over het werk van Gibbons, waar vooral ook werk te zien is van hedendaagse kunstenaars afkomstig uit allerlei landen. Wat hen verbindt, is dat zij geïnspireerd zijn door die Brits-Nederlandse Gibbons die laat zien dat de relatie tussen Engeland en Nederland uit het goede hout gesneden is en wel tegen een brexit- of Covidstootje kan.

Bertjan van de Lagemaat is predikant van de Nederlandse kerk in Londen. Reacties: ds.vdlagemaat@gmail.com

Meer informatie over de tentoonstelling: www.grinlinggibbons.uk