Doopsgezinde kerk Surhuisterveen: van dronken kerkganger tot bezoek Brethern

Riemke Jager (68), nu kerkenraadslid, is al meer dan veertig jaar betrokken bij de doopsgezinde gemeente van Surhuisterveen. De vermaning aan de Gedempte Vaart is een kerk waar nogal wat verhalen aan verbonden zijn.

Het in- en exterieur van de doopgezinde kerk in Surhuisterveen.

Het in- en exterieur van de doopgezinde kerk in Surhuisterveen. Foto: Jilmer Postma

Wat is er te zeggen over de bouwgeschiedenis van de kerk?

,,Boven de deur van de Feanster vermaning is te lezen dat de eerste steen van dit gebouw in 1804 werd gelegd door Symon Symens, die toen achttien jaar oud was. Het is het derde kerkgebouw van de mennisten in Surhuisterveen. Maar de geschiedenis van de doopsgezinden in en rond de ‘vlecke’ Surhuisterveen begint al vóór 1600.”

,,Wat de reden is geweest voor een nieuwe kerk is onbekend. Net zoals wie de kerk ooit bouwde. Niet ondenkbaar is het dat de Franse Revolutie en de Franse overheersing van Nederland in het begin van de negentiende eeuw daar een rol in heeft gespeeld. Vanaf die tijd mochten de doopsgezinden hun kerken wat meer aan de straatkant bouwen. Van die gelegenheid hebben de Feanster mennisten dan ook gebruik gemaakt.”

Wat is er te vertellen over het interieur?

,,De bezoeker komt binnen in een eenvoudige hal met rechts de opgang naar de ‘kreake’, waar een zeer eenvoudig pijporgeltje staat. Dit orgeltje werd in 1980 aangekocht uit de hervormde kerk te Meppel. Daar deed het dienst als koororgeltje. Op die plek stond eerst vele jaren een harmonium, dat in 1910 werd aangeschaft.”

,,Het interieur is niet meer in de originele staat met de gebruikelijke kerkbanken. Op menige ledenvergadering is dit ter sprake geweest. In 1963 werd in een brief geklaagd, dat de kerk ‘sinds de invoering van de elektrische verlichting in 1921 geen inwendige modernisering had gekend’. De zitplaatsen voor de kerkgangers bestonden uit vurenhouten banken uit de vorige eeuw, van een zodanig model, dat ‘het afschrik wekt bij de huidige generatie’. Geschilderd in een kleur, die door een van onze leden destijds wel is vergeleken met ‘slappe chocolademelk!’ Deze banken werden begin jaren zeventig verwijderd om plaats te maken voor stoelen. In de loop der tijd heeft het interieur een verfrissende kleur gekregen. Die verandering gold ook voor de preekstoel. Geruime tijd is deze wit geschilderd geweest, naar de mode van de eeuwwisseling rond 1900.”

Wat moeten bezoekers sowieso bekijken in uw kerk?

,,Het is de moeite waard aandacht te schenken aan de gedenksteen boven de ingang van het kerkgebouw. Ook het koepeltje is voor een doperse kerk een zeldzaamheid. Dankzij de ‘Vrijheid, gelijkheid en broederschap’ van de Franse Revolutie kon de onbekende bouwmeester zich uitleven in een voor doperse begrippen grote frivoliteit. Schertsend is al eens opgemerkt dat het dak van het koepeltje enige gelijkenis zou kunnen vertonen met het keppeltje dat Menno Simons (1496-1561) ooit droeg toen hij nog katholiek was.”

,,Uiteraard vallen de twee windvanen op: de turftjalk als symbool voor de vele doopsgezinde schippers op het Zuiderhuisterveen. Misschien stond toen deze tjalk destijds symbool voor óf ‘het schip der kerk’ óf ‘de arke Noachs’. Zeer waarschijnlijk heeft deze windvaan ook al op een eerdere doopsgezinde kerk in Surhuisterveen gestaan. De andere windvaan is een koperen paard als symbool voor de boeren. Deze windvaan werd in 1804 op bestelling gemaakt.”

Wat is een opvallend verhaal uit de geschiedenis van de kerk?

,,Grote en opvallende verhalen zijn eigenlijk niet te vertellen. Alles ging zo z’n gangetje met ups en downs. Soms een inbraakje, eigenzinnige kosters en organisten, een dronken kerkganger op oudjaarsavond is wel opvallend, maar bijzonder?”

,,Bijzonder vind ik wel dat met enige regelmaat groepen Amerikaanse doopsgezinden en leden van de Church of the Brethren een bezoek brengen aan deze gemeente. Deze Brethren hebben met Surhuisterveen een bijzondere band. Tussen 1720 en 1729 verbleef hier een groep Zuid-Duitse anabaptisten onder leiding van Alexander Mack. Vanuit hier vertrokken ze naar de Amerikaanse staat Pennsylvania waar de Church of the Brethren werd gesticht. Zij zijn op zoek naar hun roots en brengen dan ook altijd een bezoek aan de Poel bij het buurtschap Kortwoude, waar hun voorouders zijn gedoopt.”

,,Een andere bijzondere band is er met de Finnen. Tussen 1738 en 1740, verbleef in Surhuisterveen een Finse geloofsgroep onder leiding van de gebroeders Ericsson. Zij hadden niet alleen banden met de Feanster mennisten, maar ook met Koenradus Bosman, de laatste leider van de Labadisten uit Wiu-wert.”

Hoe is het kerkgebouw tegenwoordig in gebruik?

,,Iedere zondag is er een kerkdienst. We werken veel samen met de Doopsgezinde Gemeente van Rottevalle. In de zomertijd kerken we om en om bij elkaar.”

Het centrale thema van Tsjerkepaad is dit jaar ‘Gastvrijheid’. Hoe sluit u aan bij dat thema?,

,,Samen met leden en belangstellenden proberen we er voor elkaar te zijn, om te zien naar elkaar. Naar buiten toe willen we graag een open en gastvrije gemeente zijn. De zorg voor ons kerkgebouw, dat op de monumentenlijst staat, vinden we ook belangrijk. Tijdens Tsjerkepaad zetten we de kerkdeur open, steken we de vlag uit, plaatsen we een bord op de stoep met de uitnodiging ‘Welkom’ erop. We schenken thee en koffie en we luisteren naar wat de bezoeker vertelt. Zo ontstaan er alijd bijzondere gesprekken en ontmoetingen.”

,,Verder doen we mee aan activiteiten in het dorp, zoals het feest op de Gedempte Vaart, waar onze kerk ook staat. Heel veel kinderen komen dan ook, samen met hun ouders.”

Zijn er bijzondere activiteiten in de kerk tijdens Tsjerkepaad?

,,Dit jaar hebben we gekozen voor het thema ‘De keunst fan De Mienskip’. Veel kerkleden en andere belangstellenden hebben zich door dit thema laten inspireren. De expositie is te zien in de kerk.”

Hoeveel vrijwilligers uit de gemeenschap zijn betrokken om Tsjerkepaad in uw kerk mogelijk te maken?

,,We werken met een groepje van ongeveer vijftien personen aan de activiteiten rond Tsjerkepaad. Het is leuk dat zoveel mensen de kerk bezoeken, tijdens Tsjerkepaad. We hebben niets te klagen qua belangstelling.”

Wanneer is de kerk geopend voor Tsjerkepaad?

,,Onze openingsdagen zijn komende zaterdag en 18 augustus en 1 en 8 september, van 13.30 uur tot 17.00 uur.”

Op de interactieve kaart hieronder vindt u alle verhalen van Tsjerkepaad 2018

Het Friesch Dagblad belicht wekelijks een van de ruim 250 deelnemende kerken. Zie tsjerkepaad.nl voor alle deelnemende kerken en hun openingstijden

Nieuws

menu