Duitse architect van spectaculaire wederopbouwkerken Gottfried Böhm (101) overleden

De Duitse architect Gottfried Böhm is begin deze maand overleden. Hij werd vooral bekend als de kerkenbouwer van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog. Böhms bekendste ontwerp is de bedevaartkerk in Neviges, in de stad Velbert.

De buitenkant van de Maria Koningin van de Vredekerk in Neviges.

De buitenkant van de Maria Koningin van de Vredekerk in Neviges. Foto: Wikimedia Commons

Gottfried Böhm was niet gevraagd de kerk te ontwerpen, maar deed mee aan een ontwerpprijsvraag. De aartsbisschop van Keulen, kardinaal Josef Frings, had het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) bijgewoond, en wilde de daar ontwikkelde ideeën voor nieuwe vormen van kerk-zijn introduceren in zijn bisdom. Daarom schreef hij een internationale prijsvraag uit voor een radicaal andere kerk, die niet een ‘vaste burcht’ moest zijn, maar moest voelen als een tent voor het ‘zwervende volk Gods’.

Neviges is sinds de zeventiende eeuw een Mariabedevaartsplaats. In 1728 werd er een kapel gebouwd, maar die voldeed in de twintigste eeuw niet meer door sterk groeiende pelgrimsaantallen. Na de Eerste Wereldoorlog werden verschillende plannen voor een nieuwe kerk gemaakt, maar niet uitgevoerd. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er elk jaar 300.000 pelgrims, soms 10.000 op één zondag. Een grotere kerk was noodzakelijk.

Vrijwel blinde kardinaal

Böhm deed als een van de zeventien architecten mee aan de internationale prijsvraag, maar geen van de ingestuurde ontwerpen overtuigde kardinaal Frings. Daarop presenteerde Böhm een herzien model aan de kardinaal die de jury leidde. Frings was toen bijna blind en zou het gevoel van het gekartelde model prettig hebben gevonden toen hij er met zijn vingers over heen ging: de toppen, dalen en oneffenheden spraken hem aan, Böhm won de wedstrijd.

De Maria Koningin van de Vredekerk, zoals de bedevaartkerk officieel heet, is uitgevoerd is beton. In de jaren zestig experimenteerde Böhm met ontwerpen die deden denken aan rotsblokken. De kerk in Neviges werd daar het bekendste voorbeeld van: de hooggelegen kerk lijkt een betonnen gebergte dat boven de huizen uittorent. Met zesduizend tot achtduizend plaatsen is de kerk na dom van Keulen de grootste kerk van het aartsbisdom Keulen.

Monumentale bergketen

Hoewel de nieuwe kerk volgens de wedstrijdrichtlijn dicht bij het treinstation van de stad moest liggen, plaatste Böhn zijn monumentale bergketen op het hoogste deel van de stad. Zo creëerde hij een processieroute de helling op. Eenmaal in de grote zaal , die het gevoel van een grote kloof oproept, worden de bezoekers omgeven door hoge klifachtige muren, waar door kleine kieren in het beton lichtstralen naar binnen vallen. Het voelt alsof je in een buitenruimte bent, onder een grote tent - precies zoals Frings wenste.

In totaal ontwierp Böhm zestig kerken, en tientallen andere gebouwen. In 1986 won hij voor zijn werk de Pritzker Prize, ‘s werelds belangrijkste architectuurprijs. De jury eerde hem daarbij om de verbindingen die hij legt tussen verleden en toekomst.

Architectenfamilie

Böhm is afkomstig uit een echte architectenfamilie. Zijn grootvader en vader waren al architect en zijn zonen Stephan, Peter en Paul zijn het na hem ook geworden. De architectenfamilie Böhm is geportretteerd in de film Concrete Love , die in 2015 bij Böhms 95e verjaardag uitkwam. In datzelfde jaar werd in Keulen de door Gottfried en zijn zoon Paul ontworpen centrale moskee opgeleverd. Dat was een van zijn laatste projecten.

Gottfried Böhm is overleden op 9 juni.