Een uitvaart uit een lege kerk, wat doet dat met de rouwverwerking?

Een uitvaart uit een lege kerk, wat doet dat met de rouwverwerking?

Een uitvaart uit een lege kerk, wat doet dat met de rouwverwerking?

Een uitvaartdienst biedt een moment van troost in tijden van verlies. Een volle kerk kan je dan als nabestaande dragen. Hoe moet dat met de rouwverwerking, nu uitvaarten alleen nog in heel kleine kring mogen plaatshebben?

In de zeventiende-eeuwse kerk van Grijpskerk vond dinsdag een van de eerste afscheidsdiensten onder het nieuwe strikte regime plaats, met zes familieleden van de overledene en een vroegere buurman in de kerkbanken. Verder waren de predikant, een koster, een organist, een begrafenisondernemer en iemand die de livestream verzorgde in de kerk aanwezig. Vanuit hun eigen woningen keken familieleden, vrienden en bekenden mee.

De officiële regels zijn nu zo: alleen eerstegraads familieleden mogen bij de dienst zijn, nabestaanden moeten verplicht anderhalve meter afstand van elkaar houden en er wordt geen koffie of thee geschonken. „Het had even iets onwezenlijks”, concludeert ds. Jan Kroon van Protestantse Gemeente Grijpskerk e.o.

Laten rusten

„Als je in een volle kerk iets zegt, krijg je altijd iets terug”, blikt Kroon terug op de dienst van dinsdag. „Nu kijk je vooral tegen lege banken aan, dat is wennen. De drie kinderen van de overledene hielden allemaal een toespraak, ook voor hen was dat even aftasten. Het was fijn voor ze dat de koster en de vroegere buurman aanwezig waren, zodat ze even de ogen op hen konden laten rusten tijdens het spreken.”

Zowel de nabestaanden als Kroon raakten zich in de voorbereidingen van de afscheidsdienst steeds meer bewust van de uitzonderlijke omstandigheden. De vrouw van wie afscheid werd genomen overleed vorige week woensdag, nog voor de afkondiging van de stringente coronamaatregelen. „Het veranderde van dag tot dag, daardoor is het gezin heel bewust met alles bezig geweest. Vrijdag hadden ze nog een grote uitvaart in gedachten, en ook zondag heb ik in mijn onlinedienst tegen de gemeenteleden gezegd dat iedereen in principe welkom was bij de uitvaart, mits men zich aan de voorschriften hield. Zondagmiddag bleek dat al weer achterhaald, toen werden grote uitvaarten verboden.”

Veel medeleven

In de begrafenis die hij dinsdag begeleidde merkte ds. Kroon dat de nabestaanden goed met de omstandigheden konden omgaan. „Het ging nu om hun moeder die was overleden. Bij het overlijden van de vader een aantal jaren geleden ervoeren de nabestaanden veel medeleven. Een volle kerk kan je bijvoorbeeld dragen, en een condoleance van iemand die je al jaren niet meer gesproken hebt kan troostend werken. Het deed ze goed dat er nu heel veel bloemen zijn gezonden door mensen. En er is schriftelijk gecondoleerd, dat werkte ook goed.”

Waar de meeste kantoren, cafés en andere publieke gebouwen noodgedwongen sluiten, gaan de deuren bij de Martinikerk in Bolsward juist open: dagelijks zit een predikant in de kerk, voor wie behoefte heeft aan een pastoraal gesprek. https://t.co/FlczKsEsyb via @Frieschdagblad

— FD Kerkredactie (@FD_kerk) March 19, 2020

Na afloop van de afscheidsdienst was duidelijk dat honderd mensen hadden meegekeken naar de livestream. „Dat deed de familie ook goed. Het is een blijk van betrokkenheid die steun geeft. Alle drie de kinderen zeiden na de uitvaart dat het goed was. Dat is belangrijk. Ik verwacht niet dat de bijzondere omstandigheden voor hen op lange termijn tot problemen met de rouwverwerking zullen leiden. Ze hebben het ondanks alle maatregelen en beperkingen volgens mij liefdevol en waardig kunnen afronden.”

Troost

Dea Boom, psycholoog bij Psychologisch Centrum Leeuwarden, denkt dat de meeste mensen die nu afscheid moeten nemen van een geliefde wel goed kunnen omgaan met de omstandigheden. „Het is een heel gekke situatie, waarin we er allemaal het beste van moeten zien te maken. Maar dat geldt voor bijna iedereen, in vrijwel de hele wereld. De meeste mensen kunnen zich daar wel op instellen: ze begrijpen in geval van een uitvaart dat de kerk leeg is vanwege de verplichte maatregelen, en niet omdat de overledene niet geliefd was. Je mist dan als nabestaande misschien wel troost op korte termijn, maar het belangrijkste is vooral dat de naaste familie bij elkaar kan zijn en elkaar kan steunen.”

Familieleden, vrienden en bekenden van de overledene en nabestaanden die nu niet bij de uitvaart aanwezig mogen zijn, kunnen wel hun betrokkenheid laten blijken, benadrukt Boom: „Daar zijn zoveel mogelijkheden voor: je kunt bellen, een e-mailtje sturen, een kaartje posten of bloemen laten bezorgen. Dat kan allemaal nooit kwaad. Houd er dan wel rekening mee dat je misschien niet meteen antwoord krijgt: de nabestaanden maken momenteel veel mee en ze komen er misschien niet aan toe iedereen te antwoorden. Dat betekent niet dat ze het gebaar niet waarderen.”Geen negatieve gevoelens

Problemen in de rouwverwerking zullen de meeste mensen niet krijgen door alle beperkingen, schat Boom in. „Het is nu wennen, maar mensen kunnen zich goed aanpassen aan veranderende omstandigheden. En op langere termijn verwacht ik ook geen problemen; als nabestaanden over twee jaar terugkijken naar de uitvaarten die nu plaatshebben, zal dat niet met negatieve gevoelens gepaard gaan. Het kan zelfs een onverwachte positieve uitwerking hebben: een volle kerk kan zeker troostend werken, maar het kan ook vermoeiend zijn om aan alle aanwezigen aandacht te moeten besteden. Voor sommige mensen is het misschien wel prettig om het afscheid in kleiner verband te laten plaatsvinden.”

Wie wel moeite heeft met het afscheid in zeer kleine kring, kan er voor kiezen op een later tijdstip alsnog een afscheidsbijeenkomst te houden.

„Dat kan absoluut heel goed werken voor wie daar behoefte aan heeft. In de rouwverwerking is dat ook helemaal niet gek: je gaat verschillende fasen door, en daarbij is het normaal om het verdriet eerst met de meest nabije mensen te delen. Je kunt dat later in het rouwproces heel goed alsnog met een grotere groep doen.”

Wat doet u komende zondag? Hoe blijft u in deze tijden van beperkingen vieren? Houdt u samenkomsten in beperkt verband, of volgt u tv-diensten? En hoe bereidt u zich voor op de Stille Week van Pasen? Wij horen dat allemaal graag. Mail uw ideeën en tips: kerk@frieschdagblad.nl

— FD Kerkredactie (@FD_kerk) March 19, 2020