Een zwarte keizer in de Verenigde Staten

In het boek De keizer van Ocean Park neemt jurist en detectiveschrijver Stephen Carter de lezer mee naar een ‘zwart’ perspectief, niet slachtofferig, maar welbewust en vol zelfrespect.

Ds. Al Sharpton was de voorganger bij de uitvaart van George Floyd.

Ds. Al Sharpton was de voorganger bij de uitvaart van George Floyd. Foto: Hollandse Hoogte / AFP

De dood van George Floyd heeft heel wat teweeg gebracht, in Amerika en in heel de wereld. De zwarte man van middelbare leeftijd die gruwelijk werd vermoord door een blanke politieagent in Minneapolis. Weken van protesten en van rellen volgden, niet alleen in de Verenigde Staten, maar overal ter wereld kwamen mensen samen om te protesteren tegen racisme. Nog altijd zijn er samenkomsten en protesten.

Racisme heeft gelukkig niet altijd dodelijke gevolgen, maar kwetst wel mensen in hun waardigheid, in hun mogelijkheden, in hun zelfrespect. Racisme is zonde, zei scriba René de Reuver van de Protestantse Kerk. En hij had gelijk.

Een ander effect van de gruwelijke dood van Floyd was dat de reputatie van Amerika - door het optreden van de huidige president toch al niet best - nog verder werd gedevalueerd. Veel mensen hadden altijd al weinig op met de cultuur van dat land, vaak gestempeld als oppervlakkig, protserig en gewelddadig.

Het latente racisme dat wereldwijd altijd en overal op de loer ligt, is kennelijk ook in de Verenigde Staten niet uit te roeien. Al met al zou je snel tot de conclusie kunnen komen dat er in Amerika een totale tweedeling is tussen blank en zwart, tussen haves en have-nots , tussen kansarmen en kansrijken. Maar zo gemakkelijk ligt het niet. Zo eenvoudig kan de Amerikaanse cultuur niet afgeserveerd worden.

Gewoon een dominee raadplegen als je ergens mee zit, dat kan

Ik kwam daar weer achter toen ik in de afgelopen lockdown mijn boekenkast naliep en heel wat boeiende boeken tegenkwam die ik lang geleden gelezen had en waarvan de inhoud toch wat was weggezakt. Ik heb er weer heel wat van gelezen - en er van genoten... Eén daarvan maakte in deze tijd een bijzondere indruk op me. Het is een boek van Stephen Carter, hoogleraar rechten in Yale, een van de beste universiteiten van de Verenigde Staten.

Carter is Amerikaan. En hij is zwart. Dat laat direct al zien dat zwart zijn in Amerika niet per se betekent dat je achtergesteld en kansloos bent. Dat wisten we natuurlijk al sinds Barack Obama, maar het is goed dat nog even hardop te zeggen. Carter is een heel goede jurist (onder andere op het gebied van godsdienstvrijheid) maar ook een geslaagde detectiveschrijver. Een niet alledaagse combinatie.

Huis op een eiland

Het boek dat ik van hem in de kast had staan, was De keizer van Ocean Park. De hoofdpersoon in het boek is hoogleraar op een fictieve universiteit in New England, in het noordoosten van het land. De man heeft een gecompliceerd huwelijk - en dat loopt dan ook slecht af.

De plot van het verhaal speelt rond de dood van zijn vader: was het een hartaanval of toch moord? Die vader, een rechter, was een vooraanstaand man; hij had ooit kandidaat gestaan voor het Amerikaanse Hooggerechtshof, de hoogste juridische instantie in de Verenigde Staten, waar zelfs een president niet omheen kan.

Mijn favoriet: De beste livemuziek, ter inspiratie in coronatijden

Twee jaar geleden mocht ik in deze krant schrijven wat de plaat Zappa in New York voor mij betekent. Intussen is daar veertig jaar later op vijf cd's een prachtige jubileumuitgave van verschenen, helemaal top. Maar bij deze gelegenheid wijs ik graag op het album dat hij met zijn schoolgenoot Captain Beefheart maakte.

Op het laatste moment had hij zijn kandidatuur echter teruggetrokken, toen er vragen kwamen naar enkele duistere vrienden uit zijn kennissenkring. De familie heeft een buitenhuis in het Ocean Park op Martha’s Vineyard, een eiland voor de oostkust waar veel welgestelde Amerikanen hun zomer doorbrengen. Geen wonder dat de man de bijnaam ‘de keizer’ heeft gekregen. Hij had overigens niet een erg prettig karakter; zijn kinderen hadden een moeizame relatie met hem.

Wat het boek zo buitengewoon maakt, is dat je er pas later achter komt dat het gaat om een zwarte familie, door uitdrukkingen als the dark nation (de zwarte groep) en the pale nation (de bleke groep). En dat je ineens tegen de wereld aankijkt vanuit een ‘zwart’ perspectief, dat niet verwijtend, aanklagend of slachtofferachtig is, maar welbewust en vol zelfrespect. Dat je de soms ingewikkelde verhoudingen binnen de zwarte gemeenschap te zien krijgt, waar ook niet alles koek en ei is. Heel bijzonder is dat de hoofdpersoon, die er goed afkomt, zwart is, en de boef, nou ja de man die de reden is van de val van de ‘keizer’, heel erg blank. Dat voelt logisch in dit boek.

Vanzelfsprekende rol voor geloof

Ik was ook onder de indruk van de helderheid waarmee de schrijver aangeeft hoezeer het welwillende, edoch neerbuigende begrip van zeg maar linkse mensen tegenover zwarten vaak meer pijn doet dan de botte houding van conservatieven: bij de laatsten weet je tenminste welk vlees je in de kuip hebt... En nog een puntje: kerk en geloof spelen, zoals vaak in de zwarte gemeenschap (zie de begrafenis van George Floyd!) een vanzelfsprekende rol in het verhaal. Gewoon een dominee raadplegen als je ergens mee zit, dat kan. Dat maakt het boek niet tot vroom gekwezel, maar wel wordt geloof er serieus genomen. Alweer: geen slachtofferrol.

Ik heb er van genoten, van dit boek en van de volgende delen ( De paleisraad ; Het witte hart ). Allemaal dikke pillen. Maar je hoeft niet tot de volgende lockdown te wachten alvorens er aan te beginnen.

Jan van Butselaar is voormalig algemeen secretaris van de Nederlandse Zendingsraad; in de serie ‘Mijn favoriet’ vertellen mensen over een werk dat hen inspireertDe keizer van Ocean Park. Stephen Carter, Bezige Bij. Prijs: 15 euro

Nieuws

menu