Hoe word je gelukkig? Theoloog Willem Maarten Dekker geeft tips

Geluk is een mooi thema om over na te denken. Hoe staan we vandaag tegenover geluk, missen we het of hebben we het juist in ruime mate? Willem Maarten Dekker verkent als theoloog dit thema, en geeft tips.

Theoloog Willem Maarten Dekker adviseert in hoe je gelukkig kunt worden. Foto: Pixabay

Theoloog Willem Maarten Dekker adviseert in hoe je gelukkig kunt worden. Foto: Pixabay

Over geluk kun je, met het oog op onze cultuur, in elk geval twee dingen zeggen. Geluk ervaren we als iets heel persoonlijks. Het gaat om ‘mijn’ beleving van geluk, en daar heeft een ander niets over te zeggen. Geluk is, anders gezegd, subjectief. Het tweede dat duidelijk wordt als je luistert naar hoe mensen geluk ervaren, is dat geluk iets is waar je uit alle macht naar moet streven. Haal het beste uit je dag, geniet maximaal! Het leven is tenslotte een kort en onzeker avontuur. Zeker ook onder jongeren tref je de gedachte aan dat je veel moeten genieten, gelukservaringen moet hebben, want: je leeft maar eens.

Maar, vraagt Willem Maarten Dekker (1976) in zijn boek Domweg gelukkig , kun je je hier ook niet vergissen? Want wat jij beleeft als iets fijns, kan ook heel slecht zijn, bij nader inzien. Uit onderzoek blijkt dat Nederlanders hoog staan op de ranglijst van het geluk: onze gemiddelde gelukservaring wordt alleen overtroffen door de Scandinavische landen. Maar wat zegt dat over de aard van ons geluk?

Dekker noteert: ‘Stel dat uit onderzoek zou blijken dat egoïsten hun leven een hoger gelukscijfer geven dan mensen die hun naasten liefhebben en zich voor anderen opofferen. Moeten we daar dan uit afleiden dat we allemaal zo egoïstisch mogelijk moeten gaan leven?’ In dat geval blijkt geluk iets immoreels, dat juist ingaat tegen het goede leven. ‘Daarom moeten wij de vraag naar de juiste inhoud van het geluk blijven stellen’, aldus Dekker, die daarmee iets zegt wat op een interessante manier lijnrecht tegen onze intuïtie ingaat.

Mee op een zoektocht

Domweg gelukkig is een waardevol boek dat je als lezer stap-voor-stap meeneemt op een zoektocht naar geluk. In acht hoofdstukken verkent Dekker onze ervaring van geluk, bijvoorbeeld aan de hand van de filosofie van Aristoteles en Schopenhauer. Steeds komt ook de Bijbel ter sprake, want Dekker denkt als theoloog na over geluk. Het gaat van Hebreeuwse en Griekse grondwoorden naar een schets van een gerechtvaardigd bestaan, waarin ons leven in het licht staat van de Schepper van ons leven. Het boek loopt uit op een tiental tips voor een ‘beter leven’.

De vraag naar geluk in het hier en nu is niet zo eenvoudig. De analyse die je in dit boek vindt, leidt tot de conclusie dat in onze tijd geluk en genot eigenlijk op hetzelfde neerkomen. Wat ‘voelt’ als geluk, daar gaat het om. In het christendom is daarop altijd kritisch gereageerd, want het gaat niet om je fijne gevoel, maar om datgene wat echt goed is, en daarin ligt uiteindelijk ook het geluk. Maar, zegt Dekker, de christelijke traditie is te veel geneigd is om geluk en ‘zaligheid’ aan elkaar gelijk te stellen.

Het onbegrensde geluk dat in God te vinden is

Dit ietwat ouderwetse woord ‘zaligheid’ zou je kunnen omschrijven als het onbegrensde geluk dat in God te vinden is: de vreugde van Zijn volle aanwezigheid. En dat is meteen ook iets voor na de grenzen van dit leven. Maar, stelt Dekker, het is niet goed om het centrum van het leven te zoeken aan de overzijde. Het aardse leven is goed, want God is de Schepper ervan. ‘We zoeken dus de plek van het echte geluk tussen genieten dat lager ligt en zaligheid die hoger ligt. Want als er alleen genot en zaligheid bestaan, dan is er eigenlijk geen sprake van echt mens-zijn, vervuld mens-zijn, aards mens-zijn zoals het de bedoeling is’, aldus Dekker. De mens is geen dier, maar ook geen engel.

Ons krampachtige streven naar geluk, dat ons nauwelijks tevredenstelt, is ook een thema in de psychiatrie. De bekende Vlaming Dirk De Wachter heeft in zijn boek Borderline times (2012) uitgelegd dat wij vandaag nog maar moeilijk tevreden kunnen zijn in ons leven, dat per definitie onvolkomen is. De Wachter spoort ons aan om te erkennen dat het leven eindig is, en niet per se een succesverhaal. Tegelijk zegt hij: geef zelf zin aan je leven, zonder eindeloos te focussen op geluk. Dekker noteert: ‘Maar die zin moeten we er zelf wel in leggen, want wij zijn eigenlijk maar toevallig in de wereld geworpen. En dus moeten wij nu niet meer de smid zijn van ons eigen geluk, maar wel van onze eigen zin. Maar dat is net zo onmogelijk en het leidt tot net zo veel problemen.’

Is tevredenheid het hoogste?

Een filosoof als Henk Vos legt in zijn Filosofie van het geluk (1996) uit dat we moeten matigen, en tevredenheid moeten oefenen. Dus níét almaar achter denkbeeldig geluk en genot aanjagen. Maar dat stelt Dekker onder kritiek, want is ‘tevredenheid’ nu echt het hoogste? Uiteindelijk blijft een dergelijke benadering problematisch, vindt hij: ‘Niet alleen omdat het hedonisme in de kern in stand blijft, maar allereerst juist omdat het ons genotsverlangen te veel wil corrigeren.’ Dekker wil het maximaler, dus niet te karig.

Waar het op uitkomt in dit interessante boek, is niet een-twee-drie samen te vatten. Het is geen nieuw systeem en ook geen programma dat je even moet afwerken. Kern in zijn verkenningen is het besef dat het leven goed is in zichzelf, omdat God het draagt. In de tien tips aan het slot van dit boek, schrijft Dekker hier prikkelend en uitdagend over, op een manier die kerkelijke lezers en niet-gelovigen beiden zal kunnen boeien. Hij wil op geen enkele manier iets af doen aan de imperfecte kanten van het leven, maar die juist aanvaarden. Dat doet hij op basis van een bevrijdend levensbesef. We kunnen niet onszelf gelukkig maken, maar: ‘We kunnen het alleen domweg, zomaar, totaal en zonder nadenken tóch ‘zijn’ als gerechtvaardigden, als voor eeuwig beminden.’

Domweg gelukkig. Een theologische en filosofische verkenning over het streven naar geluk . Willem Maarten Dekker. Uitgeverij Groen. 14,99 euro