Boven op de Gertrudiskerk in Workum: in het noorden zie je het Noard en in het zuiden het Súd | De Tsjerketoer

Het uitzicht vanaf de losstaande toren naast de Workumer Gertrudiskerk is overzichtelijk: in noordelijke richting kijk je het Noard langs, in zuidelijke richting het Súd. Maar vergeet vooral niet de kerk zélf te bewonderen, benadrukt Jan Bremer.

De toren van de Getrudiskerk in Workum.

De toren van de Getrudiskerk in Workum. Foto: Marchje Andringa

,,Yn ‘e midden, neist de tsjerke, sjochst de Merk mei it Waachgebou en ferskate terrassen. En hielendal oan de ein fan it Noard stiet de Sint Werenfridus, in neogoatyske tsjerke út 1887. Dat is no noch de katolike tsjerke, mar se sille dêr 25 soarchapparteminten yn bouwe.”

Kijk je de andere kant op, dan zie je het Súd. ,,Dat rint út op in wetter, dat is de Dolte, en dêr efter leit de slûs nei it Soal dat yn de Iselmar útkomt. Hielendal op de eftergrûn is de toer fan Hylpen te sjen. En dy piip oan ‘e rjochterkant is fan Culterra, foarhinne in gersdrûgerij en no in fabryk foar meststoffen, fan dy kerrels foar yn de tún.”

Persoonlijk vindt Bremer het uitzicht niet echt spectaculair. Hij bewondert liever de Gertrudiskerk zelf. Maar daar weet hij dan ook alles van, als rondleider en coördinator – samen met Lammie de Vries-Steensma – van de openstellingen van het gebouw. ,,It is in let-goatyske tsjerke, in hallentsjerke of ek wol krústsjerke, fanwege de foarm. Boppe op it krús stiet de fieringstoer. De hjoeddeiske tsjerke is tusken 1523 en 1545 boud en ferfong in âldere tsjerke dy‘t troch striid ferwoeste en ôfbaarnd wie.”

Ferwûndere

Toeristen mogen na betaling van een euro voor het restauratiefonds gerust op eigen houtje de kerk bewonderen - ,,wy hawwe in moaie folder foar har” – maar als het even kan neemt Bremer ze op sleeptouw voor een persoonlijke rondleiding. Mooi werk, vindt hij, de meeste toeristen tonen zich zeer nieuwsgierig naar de geschiedenis van de kerk. ,,En ek wol ferwûndere oer hokfoar moais der te sjen is.”

Hij noemt als voorbeelden de preekstoel uit ongeveer 1718 met houtsnijwerk door Gerbrand van der Haven met voorstellingen omtrent ‘opstanding’, het orgel uit 1697 van de hand van Jan Harmensz. uit Berltsum, maar ook het twintigste-eeuwse doopvont en beeldhouwwerken van de Workumer beeldhouwer Tjipke Visser (1876-1955).

,,En fansels hawwe wy de ferneamde gildebieren”, zegt hij trots. Er zijn veel toeristen die speciaal naar Workum komen om de twaalf in de zijbeuken opgestelde baren te bewonderen, ,,mar guon hawwe gjin idee wat dat foar dingen binne en wêr’t se foar brûkt waarden”. Dat legt hij dan natuurlijk uit: voor het vervoeren van overleden personen van het sterfhuis naar de kerk en/of het kerkhof.

Binnenlandse toeristen

Er waren jaren dat de vrijwilligers van de Gertrudiskerk wel tienduizend belangstellenden per jaar ontvingen. Dat zakte ook voor corona al wel wat terug, zegt Bremer, maar het afgelopen jaar was het wel héél rustig. ,,We misse de bûtenlanners. Dit jier sille de Dútsers en de Belgen wol wer komme, mar fierder sille wy it foaral fan ynlânske toeristen hawwe moatte.“

Die kunnen niet alleen op zaterdagmiddag tijdens Tsjerkepaad terecht, maar ook door de week van half twee tot half vijf, tenzij er een begrafenis is. De vierkante toren, eigendom van de Stichting tot Behoud van Monumenten in de gemeente Súdwest-Fryslân, is op 11 en 12 september open tijdens Open Monumentendag, van 11.00 tot 16.30 uur.

De Gertrudiskerk is sinds 2005 het enige kerkgebouw van de Protestantse Gemeente te Workum. De voormalige gereformeerde kerk werd verkocht en afgebroken om plaats te maken voor negen appartementen. Bremer: ‘Se hawwe de gevel neiboud: op de boppeste foto is it koepeltsje noch krekt te sjen, links foar de Werenfridus.’ In normale, pre-coronatijden kwamen er tussen de 150 en 200 mensen naar de zondagse diensten in de Gertrudis. Sinds het einde van de lockdown zijn het er nog niet veel meer dan vijftig, ,,mar it is no fakânsjetiid, krekt nei de simmer kinne wy echt de gefolgen fan de koroanakrisis oersjen. Der binne fansels minsken ferstoarn, der sil’le grif guon wêze dy’t it by de online-tsjinsten hâlde, en faaks is foar guon de bining no fuort.”