Jarenlang was in Rusland het vieren van Kerst een daad van protest

Kerst in Rusland is niet zo belangrijk als Nieuwjaar. Maar de Russisch-Orthodoxe Kerk probeert daar wel verandering in te brengen.

Het straatbeeld in Moskou waar kerstviering eigenlijk nieuwjaarsviering is.

Het straatbeeld in Moskou waar kerstviering eigenlijk nieuwjaarsviering is. Foto: AFP

De met lampjes en folieslingers versierde trams rijden bonkend en denderend door de straten. Al weken van te voren staat de dienstregeling van de zogenoemde nieuwjaarstrams en ook -trolleybussen in de kranten en op internet. Sommige fanatiekelingen wachten een half uurtje langer in de Russische winterkou om maar de sfeer te kunnen proeven van de versierde oude Sovjettram; een gevoel van nostalgie, terug naar de Sovjet-Unie.

Toch hebben de sfeer, de naaldbomen en de lichtjes in de gedachten van Russen vrij weinig te maken met Kerstmis. Kerstversiering is nieuwjaarsversiering, de kerstboom heet in Rusland een nieuwjaarsboom en men geeft elkaar geen kerstcadeautjes, maar cadeaus die open worden gemaakt, vanavond, op oudjaarsavond. Toch probeert de Russisch- Orthodoxe Kerk de nadruk op Oud en Nieuw te verschuiven naar Kerst.

Kerstverbod

Rusland viert Kerstmis op 7 januari, en niet op 25 december. Dat komt omdat de Orthodoxe Kerk vasthoudt aan de juliaanse kalender, die met de huidige gregoriaanse tijdrekening dertien dagen verschilt. Het nieuwe systeem werd in Rusland ingevoerd na de Russische Revolutie in 1917 maar tot op de dag van vandaag weigert de Orthodoxe Kerk de West-Europese kalender te erkennen.

De reden voor de nadruk op nieuwjaar ligt in de Sovjet-Unie. In 1929, tien jaar na de revolutie, besloot de communistische dictator Josef Stalin Kerst te verbieden in de Sovjet-Unie. Voor de Sovjets was er geen plaats voor religie en dus ook het vieren van de geboorte van Jezus Christus niet. Om de winterleegte op te vullen gaf Stalin het volk de kerstsfeer terug, maar zonder Christus, niet meer met Kerst, maar met Oud en Nieuw: de kerstboom en de kerstversiering mochten alleen voor Oud en Nieuw weer tevoorschijn worden gehaald. De kerstboom werd de nieuwjaarsboom, met natuurlijk de rode ster, het symbool van de Sovjet-Unie, als piek.

Als daad van protest zaagden gelovige Sovjetburgers jonge naaldbomen in de Russische bossen al eerder om en zetten ze de bomen in hun huiskamers, om stiekem toch Kerst te vieren, hopende dat niemand de KGB inlichtte. De fabrieksarbeiders decoreerden de boom met zelfgemaakte versiersels van eierschalen, glimmende snoeppapiertjes en luciferdoosjes. Op kerstavond lazen ze dan het verhaal voor van de geboorte van Christus.

Geboorte

Het kapitalisme heeft inmiddels ook Rusland verovert: winkeliers proberen met verleidende advertenties de Russen al op Black Friday hun winkels in te lokken. De sfeer bij Oud en Nieuw lijkt nu veel meer op Kerst zoals de Amerikanen het vieren dan het Kerstfeest op 7 januari.

Het kerstfeest staat nog steeds duidelijk op een tweede plek. Het heeft nu louter een religieuze betekenis en wordt alleen door de orthodoxe christenen gevierd. Veel Russen die niks met het geloof hebben, gebruiken het feest voor een vrije dag en drinken een fles wodka meer.Toch kende de Russische maatschappij de afgelopen dertig jaar een hernieuwde interesse in het christelijk geloof. De Russisch-Orthodoxe Kerk probeert na de val van het communisme de sfeer en beleving van het feest weer terug te winnen. Kerst is hét moment om naar de kerk te gaan. En veel Russen doen dat dan ook.

Als daad van protest zaagden gelovige Sovjetburgers jonge naaldbomen in de Russische bossen al eerder om

Op 6 en 7 januari zijn er in de orthodoxe kerken verschillende vieringen. Vanaf vier uur ‘s middags begint de nachtwake en vanaf half twaalf ’s avonds is er de Goddelijke Liturgie. De hele avond is er de mogelijkheid voor de biecht. In de belangrijkste kerken treden koren op zoals het Russisch Patriarchale Koor, waar mannen meerstemmig liederen als God is met ons en Christus is geboren zingen. Op kerstdag is er om negen of tien uur een late ochtendliturgie die in het teken staat van de geboorte van Christus.

In hoeverre een orthodoxe gelovige zich houdt aan de regels en richtlijnen van de kerk is natuurlijk afhankelijk van het geloof van die persoon. Sommige mensen houden zes weken lang een vastendieet van 28 november tot 6 januari en eten pas weer volledig als de eerste ster die avond in de hemel verschijnt. Veel Russen blijven de hele kerstnacht op om te vieren dat Christus werd geboren.

De orthodoxie noemt het bijwonen van de diensten en het deelnemen aan sacramenten als het Heilig Avondmaal het grootste goed van Kerstmis. Bovendien is het van belang om een rein geweten te hebben, eerlijk te kijken naar jezelf en berouw te hebben van gedane zonden. Dat is het enige wat de mensen leidt naar Christus. Al het andere, het eten, de magiërs, de kerststallen, de geschenken en of het nu nieuwjaarsboom of kerstboom heet is niet belangrijk als men Christus niet in het hart heeft.

Nieuws

menu