Kerken: pastorale nood is te groot om iedereen goed te bereiken

De kerken mogen, ondanks de lockdown, nog samenkomen. Hoe ziet dat er uit en wat gaan Friese kerken nu doen de komende tijd? En hoe zit het met de pastorale aandacht?

Bij Stadskerk De Wijngaard in Leeuwarden is deze verlichting buiten te zien.

Bij Stadskerk De Wijngaard in Leeuwarden is deze verlichting buiten te zien. Foto: Jacob van Essen

Leeuwarden Sinds maandag weten kerken dat ze behoren tot de groepen die een uitzonderingspositie hebben. Ze hoeven hun deuren niet te sluiten, maar nu ligt er wel het dringende advies om online als uitgangspunt te nemen. En anders: maximaal dertig kerkgangers in vieringen. Friese kerken moeten gaan bedenken hoe ze verder gaan in de lockdownsituatie.

Richard Santinge, voorganger van Stadskerk De Wijngaard in Leeuwarden:

,,In zekere zin verandert er voor ons nu eerst niets. De livestream van de samenkomsten is en blijft bij ons leidend. De kerstdiensten zijn dus online. Dat betekent dat er al geen kerkgangers in de grote kerkzaal zitten. Daar zijn alleen de mensen die aan de dienst meewerken, de voorganger en wat helpers. Daarnaast bieden we de mogelijkheid, aan mensen die alleen en eenzaam zijn of de gemeenschap missen, om toch, op anderhalvemeter afstand, in een klein groepje de stream van de kerkdienst in een andere zaal van onze kerk te bekijken. Dat doen we echt niet om zoveel mogelijk mensen te trekken. We hebben hier een gigantische bak met ruimte en daarin kan dat ook.”

,,Wij krijgen eigenlijk geen vragen van mensen ‘waarom de kerken nog open zijn’. Het is ook niet zo dat wij ons beroepen op de uitzonderingspositie die we hebben als kerken. We zijn solidair met de samenleving. We monitoren daarom constant wat verstandig is, maar eigenlijk is alles al heel erg ‘uitgekleed’.”

,,Als het ‘code zwart’ wordt zeggen we misschien ook wel dat die laatste mensen niet meer mogen komen. Dat is nu niet aan de orde. Pastoraal gezien loopt het contact via onze oudsten en kringleiders. Die bellen met mensen om te horen hoe het gaat. Ook hebben we een gebedslijn. Half januari gaan we een Alpha-cursus online aanbieden en ook een Marriage Course voor echtparen. Die kunnen ze gewoon thuis op de bank volgen.”

Herman de Vries, predikant in de Protestantse Gemeente te Dokkum-Aalsum-Wetsens:

,,We moeten eerlijk zijn: er vallen op dit moment mensen tussen wal en schip als het gaat om voldoende persoonlijke aandacht. Het klinkt zo mooi op de persconferentie: dat we moeten omzien naar elkaar en dat proberen we zeker ook. Maar het heeft ook iets tegenstrijdigs: je kunt mensen bellen en een kaartje sturen, maar de eenzaamheid met de kerstdagen blijft. En dat kan ook de kerk niet oplossen.”

,, Je hebt hier bij ons te maken met 4500 gemeenteleden. Eerst zagen we daarvan vele honderden op zondag in de kerk. Nu moet de kerk de omgekeerde beweging maken en naar de mensen toe. We hebben pastorale vrijwilligers, maar die zitten ook met hun eigen situatie. Met ziekte in hun omgeving, een eigen bedrijf waar het moeilijk mee gaat, of dat ze zelf ook voorzichtig zijn om bij mensen langs te gaan. Ik hoor dat mensen daar soms toch wel in teleurgesteld zijn. Dat ze meer van de kerk hadden verwacht en dat we dat - ook praktisch gezien - gewoon niet hebben kunnen waarmaken. Dat verhaal moeten we ook eerlijk vertellen. Er zijn nu bijvoorbeeld mensen die bij een uitvaart geen beroep meer doen op een professionele kracht uit de kerk, maar iemand van elders vragen. Daar zit ook een laag van onvervulde verwachtingen onder.”

Ik hoor dat mensen soms teleurgesteld zijn. Dat ze meer van de kerk hadden verwacht

,,We weten nu de richtlijnen van de landelijke kerk. Zij adviseren onlinediensten, maar geven ook ruimte aan plaatselijke gemeenten om fysiek samen te komen, al is het dan maar met maximaal dertig. Persoonlijkk neig ik er toe om de geboden ruimte ook te benutten. Ook omdat we gezien hebben in het voorjaar hoe funest het is geweest voor de gemeenschap dat je elkaar niet meer kon ontmoeten.”

,,We hadden tussen Kerst en oud en nieuw een aantal bijeenkomsten gepland in onze kerkgebouwen. Dan zouden we met vijftien tot twintig mensen samenkomen om zo een gezellige middag te hebben. Daarbij hadden we met name de eenzamen op het oog. Maar dat hebben we nu geannuleerd.”Peter van der Weide uit Sneek, pastoor van de Sint-Antoniusparochie: ,,We gaan door. We moeten hier doorheen, overheen, hoe je het ook maar wilt noemen. We blijven vooruitkijken. Zo lang het kan houden we in Sneek vieringen met maximaal dertig bezoekers. Dat gaat ook prima. Parochianen moeten zich van te voren aanmelden, komen met mondkapje de kerk binnen, zijn bij de mis en gaan direct weer naar huis. De diensten zijn niet online te volgen. Dat gaan we mogelijk alleen doen bij de kerstnachtmis, op 24 december. Dan zit normaal gesproken de kerk hier altijd stámpvol, maar dat kan nu dus gewoon niet.”

Lees ook: Opinie: De huiskerk is een kans in crisistijd

,,Ook eerste kerstdag, en ‘derde kerstdag’, 27 december, zijn er vieringen in de Sint-Martinuskerk. De kerk is trouwens elke dag open. Dan kunnen mensen er een kaarsje branden of even zitten of bidden. Dat doen ze ook in Joure en in Harlingen. Eigenlijk kun je in Sneek elke dag nog wel doordeweeks naar een viering. Op dinsdag, donderdag en vrijdag in de Sint-Martinuskerk en op maandag en woensdag in de kapel van het Bonifatiushuis. De vieringen in de kapel zijn alleen voor de eigen bewoners en die van de aanleunwoningen. We proberen ook aandacht te hebben voor mensen die eenzaam zijn. Je belt mensen op, en doet bezoekjes - als dat mogelijk is.”

Wieger Baas, predikant van de Protestantse Gemeente te Appelscha:

,,Wij hebben in Appelscha KerkTV en daar zijn onze diensten te zien. Voorlopig houden we vast aan de diensten met kerstavond en eerste kerstdag. Op 24 december is er om zeven uur een dienst gericht op de jeugd en daarna nog een viering voor volwassenen om tien uur. Beide keren met maximaal dertig mensen. Datzelfde geldt voor de viering op eerste kerstdag. Een herdertjestocht hebben we wel afgelast dit jaar, want daar komen honderden mensen op af. Dan kun je onmogelijk anderhalve meter afstand houden.”

,,De diaconie gaat dit jaar een kaart maken die huis-aan-huis wordt bezorgd in Appelscha, Fochteloo en Ravenswoud. Daarnaast krijgen gemeenteleden nog een tasje met een verrassing aan de deur.”

,,Ik ben zelf op 25 oktober begonnen in deze gemeente en doe - voor zover ik tijd heb - elke dag kennismakingsbezoekjes. Maximaal eentje ‘s morgens, ‘s middag en soms nog ‘s avonds. Met natuurlijk voldoende afstand en als mensen snotterig zijn, dan kom je natuurlijk niet. Of als gemeenteleden zelf aangeven liever geen bezoek te willen ontvangen. We moeten overigens niet denken dat ‘de kerk’ het patent zou hebben op aandacht voor de medemens. Er zijn echt genoeg anderen die dat ook hebben. Hoeveel mensen zijn er niet die misschien niks met een kerk hebben en toch zo zorgzaam zijn naar hun buren toe.”