Na PKN-excuses aan het Joodse volk, nu tijd voor excuses aan Palestijnen: ‘Er is schuld die niet verjaart’

De Protestantse Kerk moet excuses maken aan het Palestijnse volk, aldus vijf PKN- predikanten. Ze schreven een open brief: ‘Het is hoog tijd dat onze kerk erkent dat ze het te weinig heeft opgenomen voor wie lijden aan dit onrecht.’

Het geweld tussen Israël en de Palestijnen is de afglopen week opgelaaid. Over en weer worden bommen en raketten afgeschoten.

Het geweld tussen Israël en de Palestijnen is de afglopen week opgelaaid. Over en weer worden bommen en raketten afgeschoten. Foto: EPA

Theologencollectief van Kairos-Sabeel roept de synode van de Protestantse Kerk op om excuses te maken aan het Palestijnse volk. ‘We hebben meegewerkt aan het in stand houden van de zonde van bezetting en onderdrukking.’

„De escalatie die je nu ziet in Israël was zeker niet de aanleiding om nu met deze oproep te komen, maar het onderstreept wel de noodzaak”, meent Harmen Jansen uit Drachten, predikant van de Protestantse Gemeente Winsum-Halfambt en een van de vijf initiatiefnemers van de open brief waarin voor excuses wordt gepleit.

Zondag gedenkt het Palestijnse volk de stichting van de staat Israël in 1948. Jansen werkte mee aan de gisteren gepubliceerde open brief aan de synodeleden van de Protestantse Kerk. Dat deed hij als een van de vijf leden van de theologenwerkgroep van Kairos-Sabeel, een organisatie die opkomt voor de rechten van Palestijnse christenen. „Hier zijn maanden aan voorbereiding aan vooraf gegaan. We wilden er niet eerder mee naar buiten omdat we dan de herdenking van de Holocaust zouden doorkruisen, dat is niet gepast.”

Open brief

In de open brief belichten de predikanten de keerzijde van de stichting van de staat Israël in mei 1948, die na de Tweede Wereldoorlog Joden moest vrijwaren voor antisemitisme: ‘Levend in een apartheidsstaat of lijdend onder bezetting worden Palestijnen beroofd van hun menselijke waardigheid’, staat in de brief. ‘Land wordt stelselmatig geannexeerd, bewegingsvrijheid ingeperkt, terreur van Joodse kolonisten wordt gedoogd, Gaza wordt afgeknepen.’

Het theologencollectief hoopt dat de Protestantse Kerk Nederland gaat erkennen ze te weinig te heeft opgenomen ‘voor wie lijden aan dit onrecht’.

‘Er is schuld die niet verjaart’

De oproep gaat vergezeld van een voorsteltekst voor het kerkelijk excuus aan het Palestijnse volk. ‘Eeuwenlang heeft uw volk in het land dat wij ‘het land van Bijbel’ noemen onder diverse regimes geleefd’, staat daar in. ‘U heeft ernstig geleden onder de beslissing van de grote westerse mogendheden in de vorige eeuw om uw land ter beschikking te stellen aan het Joodse volk, vervolgens onder de steun aan uw gewelddadige verdrijving.’

‘Er is schuld die niet verjaart’, opent het voorstel voor de excuses zoals geformuleerd door de vijf predikanten van de theologenwerkgroep van Kairos-Sabeel, een organisatie die opkomt voor de rechten van Palestijnse christenen.

In de oproep om excuses te maken aan het Palestijnse volk verwijzen de opstellers van de brief naar afgelopen november. René de Reuver, scriba van de synode van de Protestantse Kerk, bood toen zijn excuses aan het Joodse volk aan vanwege het spreken en zwijgen van de kerk voor en na de Tweede Wereldoorlog.

Om de kerkleiding tot een vergelijkbaar excuus aan het Palestijnse volk te bewegen hoopt Harmen Jansen, predikant van de Protestantse Gemeente Winsum-Halfambt en een van de vijf initiatiefnemers , het voorstel daartoe op de agenda van de synode te krijgen. „Maar daarvoor moet nog flink wat water door de Rijn. Het moderamen van de synode bepaalt zelf wat er op de agenda komt. Als kerkleden en zelfs als synodeleden hebben we daar weinig invloed op. Maar het helpt als veel mensen onze oproep onderschrijven.”

Het gaat hem niet alleen om de excuses: „We willen het handelen veranderen. In de brief roepen we bijvoorbeeld op de discriminerende beeldvorming van Palestijnen en moslims in verkondiging en theologie te bestrijden.”

Samen met de excuses hoopt hij het ‘Kairosdocument’ op de agenda van de kerkvergadering te krijgen, een document uit 2009 waarin Palestijnse christenen op geloofsgronden de bezetting door Israël van Palestijns gebied afwijzen. „Onze Palestijnse contacten benadrukken steeds dat het zo stil blijft in het Westen. Het zou heel mooi zijn als onze synode nu eindelijk eens dat document bespreekt, en daaraan gekoppeld aandacht heeft voor dit voorstel voor excuses.”

Vooringenomen

De achterstelling van het Palestijnse volk stamt al van voor de stichting van de staat Israël, in mei 1948, aldus de predikanten. Zij stellen dat de voorlopers van de Protestantse Kerk in Nederland destijds vooringenomen waren.

Gevoed door gevoelens van schaamte en schuld vanwege de verschrikkingen van de Holocaust, overheersten in de kerken ‘enthousiasme en blijdschap’ toen aan de Joden een land werd toegewezen waar zij veilig konden wonen, schrijven ze. Maar voor de politieke rechten van de Palestijnse bevolking was nauwelijks oog.

‘Hoewel het individuele kerkleden, andere burgers en politici niet aan moed heeft ontbroken om tegen het voortgaande onrecht protest aan te tekenen, hebben we als kerk gefaald’, stellen de vijf.

Onopgeefbare verbondenheid

‘We hebben de onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël verkondigd zodat we de indruk wekten dat God Israël meer liefheeft dan het Palestijnse volk’, schrijven ze in de voorgestelde excuses. Jansen: „Die ‘onopgeefbare verbondenheid’ is zo geformuleerd in de kerkorde, maar dat roept voortdurend discussie op. Het is niet ons doel om die formulering nu aan te passen, zolang er maar ruimte voor kritiek blijft.”

Onder meer het gebruikte begrip ‘onopgeefbaar’ draagt bij aan misverstanden, aldus Jansen. „Het lijkt daarmee alsof we als kerk kritiekloos staan tegenover alles wat Israël doet. Maar dat kan niet. We zouden als kerk juist moeten pleiten voor volstrekte gelijkwaardigheid van iedereen.”