Na bijna vijf uur vergaderen, klinkt applaus op de synode van de Protestantse Kerk. Er is geen ruzie, maar wel een historische stap gezet over het ambt

De landelijke vergadering van de Protestantse Kerk heeft zaterdag in grote lijnen de ambtsvisie voor de toekomst vastgelegd. Er volgt nu verdere uitwerking van alle ideeën die er zijn. De vergadering, de eerste na de coronapandemie, kreeg een historisch karakter.

De synodevergadering in Lunteren.

De synodevergadering in Lunteren. Foto: Protestantse Kerk


Al weken voorafgaand aan de synode, kwamen de pennen in beweging over het rapport Geroepen en gezonden. En dus was het zaterdag in Lunteren logisch dat er veel over werd gesproken. Maar zelfs de synodeleden hadden hoogstwaarschijnlijk niet gedacht dat het zaterdag zó spannend zou worden.

Ja, tegen zes uur ‘s avonds klonk er een luid, instemmend applaus, omdat het besluitvoorstel net unaniem was aangenomen door de landelijke kerkvergadering. Maar daar zag het lang niet naar uit. Er waren namelijk nogal wat vragen over het ambtsrapport waar een commissie twee jaar aan gewerkt had. En daarom was er bijna vijf uur nodig voor de bespreking.

Hart van kerk zijn

,,Het is geen klein thema waar we over spreken. Het ambt raakt het hart van het kerk-zijn”, zo zei scriba René de Reuver bij zijn inleiding. Om maar eens scherp te krijgen waar het om ging. ,,Ambtstheologie is in onze kerk - en de voorlopers, ik denk met name ook aan de Hervormde Kerk - altijd een omstreden zaak geweest. Er zijn veel pogingen geweest om tot nadere formulering te komen. Maar steeds is dat niet gelukt vanwege grote diversiteit in opvattingen”, aldus de scriba.

En mislukken? Daar zat nu niemand op te wachten. Maar als je als synode een rapport moet behandelen waarin een nieuwe functie van ‘pastor’ naar voren komt, náást de reguliere dominee, en allemaal ideeën over nieuwe opleidingseisen voor voorgangers, dan wil je wel weten waar je precies ‘ja’ op zegt.

Geen ‘reboelje’

Ds. Ellen Peersmann uit Kollum verwoordde precies wat er leefde in de zaal: ,,Het rapport maakt heel veel los bij de synodeleden. En die synode, moderamen, wil graag gehoord worden.” In alle reacties las Persmann tussen de regels door dat synodeleden zich de laatste tijd namelijk ,,niet echt gehoord weten” en ,,dat er veel druk wordt gevoeld”. ,,Neem deze geluiden serieus”, was haar klemmende oproep. Ook om erger te voorkomen. ,,Om een mooi Fries woord te gebruiken: reboelje. De hakken gaan in het zand, onrust. Zo ver mag het niet komen.”

Mr. Hélène Evers, die sprak namens het Generaal College voor de Kerkorde, vroeg ,,om niet in te stemmen met het rapport” omdat daarmee een wissel zou worden omgezet, die in strijd is met de huidige kerkorde. Het rapport zou ingaan tegen de gelijkwaardigheid van de drie ambten (diaken, ouderling en dominee).


Kapelaan of vicaris

Prof. dr. Leo Koffeman, die in de werkgroep Ambt zat, zei dat het rapport niet te veel gelezen moest worden als: ‘dit moet het worden.‘ Heel veel moet nog uitgewerkt worden, aldus Koffeman. ,,Niets ligt nog in beton gegoten.” Ook niet de naam ‘pastor’, die zou moeten gaan gelden voor kerkelijk werkers die straks welllicht ook de sacramenten mogen bedienen. ,,Dat zou ook nog wel hulppredikant, vicaris of kapelaan kunnen worden”. Dat er tien conceptversies kwamen vóór de synode het eindrapport kreeg, getuigt ook wel van het feit dat men niet over één nacht ijs ging.

De nota over het ambt moet onder meer recht doen aan kerkelijk werkers, die nu een preekbevoegdheid hebben én bij doop en avondmaal mogen voorgaan. Dat zijn er al 83 in de Protestantse Kerk, somde De Reuver op. Met alleen preekbevoegdheid zijn dat er nog eens 65.

,,Voor ons is evident dat de ‘pastor’ geen goedkope predikant is. Het gaat ons niet om devaluatie van het predikantschap vanwege de financiën, maar om differentiatie van het ambt van dienaar des Woords. Omdat de kerkelijke praktijk daar om vráágt, omdat het past bij een mozaïek van kerkplekken.”

Met name ook voor kleine gemeenten, die niet zonder de kerkelijk werkers kunnen. En preekregelaars die vaak een beroep op hen doen. Wat blijkt: ,,Er zijn 165 gemeenten die nooit meer een predikant kunnen beroepen omdat ze daar te klein voor zijn of te weinig financiën hebben”, aldus De Reuver.

Ellen Peersmann ziet dat ook in de classis Fryslân. Daar zijn kleine gemeenten, ,,waar geen predikant voor kan gaan of beroepen kan worden vanwege de solvabiliteit en die niet de mogelijkheid hebben om samen te werken met andere kleine gemeenten.”

‘Er moet een oplossing komen’

Synodelid Kees Groenendijk, ooit predikant in Sint-Annaparochie, vertelde dat in een buurdorp ook een kerkelijk werker was. ,,Een zeer actieve pastor die heel goed lag in het dorp.”

Maar als er een doopdienst of avondmaal was, werd de consulent erbij geroepen omdat de kerkelijk werker dat sacrament niet mocht bedienen. ,,Ik voelde mij daar altijd bezwaard over. Er moet een oplossing komen voor dit probleem en de kerkelijk werkers’.”

Maar de bottleneck voor sommige synodeleden was dat je nu dan een differentiatie krijgt in het geordineerde ambt. Moeten we dat wel willen? Wat is het gevolg daarvan?

Uiteindelijk kwam het moderamen met een volkomen gewijzigd besluitvoorstel op de proppen. Kern daarvan: wat zaterdag besloten werd, was ‘een grondpatroon wat verder wordt uitgewerkt’. Bijvoorbeeld over het profiel van de ‘pastor’ de criteria, enzovoort.

De ambtsvisie die er nu ligt, is uitgangspunt voor beleid en verdere visieontwikkeling. Allerlei geledingen gaan meepraten, zoals de Protestantse Theologische Universiteit, Windesheim en CHE over de opleidingen. In september volgt een presentatie, zodat aan de ,,voorkant meegekeken kan worden”, beloofde De Reuver.

Opluchting bij Batenburg

Met al die toezeggingen kwam er groen licht. Tot opluchting van voorzitter Marco Batenburg. ,,Hier zijn we heel dankbaar voor. We hebben een hele weg afgelegd, en ook nog een hele weg te gaan. Dat wij vandaag deze stap kunnen zetten, is echt betekenisvol.” In de vervolgstappen mag de synode weer meepraten en beslissen.

Het was een historische vergadering omdat voor eerst sinds de coronapandemie werd samengekomen Maar ook historisch omdat de PKN schreef aan een nieuw hoofdstuk. Wordt vervolgd, op 11 september.