Rapport Protestantse Kerk: onze kerkgebouwen zijn geen last, maar juist een kans

Kerkelijke gemeenten moeten kerkgebouwen niet zien als een probleem, maar als een kans. Een stappenplan moet lokale kerken helpen, vindt de Protestantse Kerk.

De Grote of Sint-Martinuskerk in Dokkum.  De kerk trekt jaarlijks vele belangstellenden die de kerk bezoeken.

De Grote of Sint-Martinuskerk in Dokkum. De kerk trekt jaarlijks vele belangstellenden die de kerk bezoeken. Foto: Lodewijk Born

‘Het is een waardevol bezit dat ingezet kan worden om van betekenis te zijn voor de pastorale, missionaire en diaconale roeping van een gemeente.’ Dat staat in de notitie Speelruimte gezocht - Protestantse visie op kerkgebouwen , die de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) zaterdag in Lunteren bespreekt.

In dit beleidsstuk geeft de Protestantse Kerk een visie op hoe plaatselijke gemeenten om kunnen gaan met kerkgebouwen die niet meer voldoen aan de eisen van de gemeente, omdat ze te groot of te duur zijn geworden.

Bezinning

In 2009 verscheen voor het laatst een landelijke notitie van de Protestantse Kerk over kerkgebouwen. Die notitie was vooral bedoeld om een bezinning op gang te brengen over hoe om te gaan met ingrijpende keuzes als het sluiten van kerken.

De nieuwe notitie was volgens de opstellers nodig omdat binnen de Protestantse Kerk het besef is gegroeid dat bij het ontwikkelen van een toekomstvisie op kerkgebouwen ‘de focus niet zozeer moet liggen op het afstoten van kerkgebouwen, maar veeleer op zinvol gebruik en hergebruik.’

Coronapandemie

De nota is tot stand gekomen in 2020, een jaar waarin ook kerkelijke gemeenten te maken kregen met maatregelen vanwege de coronapandemie. ‘Die maatregelen beperkten hen in het gebruik van hun kerkgebouwen, tegelijk werden zij erdoor uitgedaagd om naar nieuwe gebruiksmogelijkheden te zoeken’, schrijft voorzitter Gerben van Dijk van de werkgroep die de nota opstelde. De Protestantse Kerk telt ongeveer 1900 geloofsgemeenschappen die samen 2150 kerkgebouwen in eigendom hebben. Daarvan zijn er 1225 aangemerkt als monument.

Kerkenvisie

De overheid heeft in 2018 het programma ‘Toekomst religieus erfgoed’ gelanceerd. 240 gemeenten hebben zo al een lokale kerkenvisie ontwikkeld. De nota bevat ook een stappenplan om als lokale gemeente de discussie te starten over ‘de toekomst van ons kerkgebouw’.

In de notitie wordt een theologische en praktische reflectie gegeven op de betekenis van het kerkgebouw. Het is belangrijk om een langetermijnvisie te ontwikkelen in de PKN voor kerkgebouwen. ‘Dat voorkomt ook dat (uiteindelijk) alleen financiële motieven de basis vormen voor besluiten’, aldus de werkgroep.