Het ritme van Nijkleaster verrijkt het symposium over de kerstening van Noord-Nederland

In de Jorwerter Redbadtsjerke vond zaterdag een symposium over de kerstening van Noord-Nederland plaats. Het ritme van gastheer Nijkleaster, met onder meer ochtendgebed, een kuier en ruimte voor verstilling, verlichtte het inhoudelijk soms uitdagende programma.

Lunch in café Het Wapen Van Baarderadeel. Van links naar rechts: Hiltsje Dubois Andringa, Redbad Veenbaas (spreker), Jantsje Post en Martha de Boer.

Lunch in café Het Wapen Van Baarderadeel. Van links naar rechts: Hiltsje Dubois Andringa, Redbad Veenbaas (spreker), Jantsje Post en Martha de Boer. Foto: Jacob van Essen

Het venijn zat in de staart van het symposium: betekende de introductie van het christendom in de vroege middeleeuwen een breuk met de voorchristelijke waardering voor de natuur? Redbad Veenbaas concludeerde dat in zijn lezing over het negende-eeuwse religieus-epische gedicht Heliand over het leven van Jezus Christus, waar hij een promotieonderzoek naar uitvoert. „De eerbied voor de heiligheid van de natuur ging verloren met de kerstening van de Friese landen.”

De afsluitende spreker Kees van der Kooi wierp zich voor dat beeld: dat het christendom bijdraagt aan vervreemding van de natuur is een veelgehoorde klacht, ziet Van der Kooi. Ten onrechte, meent hij: „De verhouding tot de natuur heeft wel een herziening ondergaan, maar ze ging niet verloren.”

Georiënteerd naar het oosten

Van der Kooi beargumenteerde dat het christendom juist in veel gevallen aansloot bij bestaande noties over natuur. Bijvoorbeeld hunebedden en grafheuvels uit de voorchristelijke tijd zijn georiënteerd naar het oosten; daar waar de zon opkomt. Het christendom sloot bij deze bestaande tradities aan door de kerken ook naar het oosten te richten.

Van der Kooi: „Het is een misverstand om te denken dat ze naar Jeruzalem georiënteerd zijn, dan zou deze kerk waar we nu zijn net een paar graden anders moeten staan. Het gaat om de opgang van de zon. In het Bijbelse verhaal wordt dat direct verbonden met Gods goedheid.”

Hij illustreert het blijvende ontzag voor de natuur - dat volgens Van der Kooi in de twintigste eeuw in de Europese theologie uit de gratie raakte - met een anekdote uit zijn eigen familiegeschiedenis. „Uitzonderlijk vroeg voor de tijd van het jaar hadden ze het eerste hooi kunnen binnenhalen en het was dan ook vanuit een diepe dankbaarheid dat Cornelis Kinderman zijn oudste zoontje Romke, nog een klein ventje of ‘lyts baaske’ met zijn koosnaam aansprak en te kennen gaf dat God nu op deze plek, op het veld, gedankt moest worden.”

Naar die Cornelis Kinderman is Kees - eigenlijk Cornelis - van der Kooi vernoemd, hij kent het verhaal via zijn moeder. Voor Van der Kooi laat deze anekdote zien dat ongeveer een eeuw geleden God en de wereld van oogst, regen, vruchtbaarheid, kwetsbaarheid en zegen nauw met elkaar verbonden waren. „Het leven was fragiel, dat wisten ze uit ervaring, je had de dingen niet in de hand, ook niet als je hard werkte.”

Het ritme van Nijkleaster

Het symposium De kerstening van Noord-Nederland vanaf het jaar 700: beeldvorming en werkelijkheid is georganiseerd door tijdschrift Kerk en Theologie, dat vorig jaar al een nummer wijdde aan dit thema. Het symposium zou eigenlijk eerder dit jaar plaatshebben, maar werd toen afgelast vanwege corona. Nu kon het wel in de Jorwerter Redbadtsjerke, het thuis van Nijkleaster.

Die locatie bood niet alleen een fysieke maar ook een spirituele omgeving die past bij het thema. „We ontvangen hier graag groepen, maar wel in ons ritme”, opende pionier-predikant van Nijkleaster Hinne Wagenaar om half tien ‘s ochtends de dag. Dat betekent dat er eerst een ochtendgebed was, dat er met brood en soep geluncht werd in het café schuin tegenover de kerk, dat er met elkaar gewandeld werd en dat er momenten van stilte en van verbinding waren.

Het blijken verrijkende elementen te zijn, niet alleen voor de individuele bezoeker, maar zeker ook voor de dag als geheel. Een symposium met acht wetenschappelijke sprekers vraagt veel van de aanwezigen, zeker als het plaatsvindt in bijvoorbeeld een klinische collegezaal waar het zuurstofgehalte in de loop van de dag naar je gevoel steeds minder wordt.

Er wil dan aan het einde van dag nog wel eens geknikkebold worden door een enkele bezoeker, of het aantal aanwezigen neemt in de loop van de dag simpelweg flink af. Maar in dit geval voorkwamen het ruim opgezette kerkgebouw en de door het ritme van Nijkleaster afgedwongen onderbrekingen - samen met de boeiende sprekers, ook dat mag gezegd - dergelijke afnemende interesse.

Kerk en Theologie . KokBoekencentrum. 20 euro.