Roosevelts vier vrijheden en de Bijbel

Vandaag, precies tachtig jaar geleden, hield de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt een historische speech. De Bergrede was volgens Pieter Jan Mersie een van zijn inspiratie bronnen.

Bondskanselier Angela Merkel ontving in 2016 de Four Freedoms Award in Middelburg, vanwege haar morele leiderschap.

Bondskanselier Angela Merkel ontving in 2016 de Four Freedoms Award in Middelburg, vanwege haar morele leiderschap. Foto: EPA/ANP

In zijn toespraak kondigde Roosevelt aan dat de Verenigde Staten wereldwijd zouden opkomen voor vier vrijheden: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van vrees. The Four Freedoms , die hij verbond met de woorden Jezus uit de Bergrede, in het Matteüs-evangelie.

De voorouders van Roosevelt (1882-1945) waren afkomstig uit Zeeland. Ze emigreerden in 1840 naar Amerika. Roosevelt werd vier keer verkozen tot president en legde dus ook vier keer de eed af, op de Bijbel. Dat was een bijzonder exemplaar: een Statenbijbel uit 1686, gedrukt door de gebroeders Keur. Het ging om een erfstuk: deze Nederlandse Keur-bijbel, zo heette het, was via de Zeeuw Claes Maartenszoon van Roseveldt in bezit van de familie Roosevelt gekomen. Hoewel Franklin geen Nederlands kon lezen, laat het gebruik van dit exemplaar zijn verbondenheid met zijn Nederlandse afkomst zien.

Geloof

Franklin Roosevelt groeide op in een episcopaals, kerkelijk betrokken gezin. Er wordt verteld dat hij thuis met een groep vrienden regelmatig samen kwam om te bidden. Meermalen in zijn radiotoespraken riep hij de bevolking om te bidden, met zinnen als: ‘Het gebed is een hulp voor dag en nacht, zeven dagen per week.’

Roosevelt was geen geregelde kerkganger. Aan een vriend schreef hij: ‘Ik heb het niet nodig wekelijks door de predikant de les gelezen te worden.’ Ook zei hij daar niet in het middelpunt van de belangstelling te willen staan. Daarbij speelde mee dat hij op 39-jarige leeftijd polio had gehad en daardoor niet meer kon lopen. Roosevelt hield niet van dogma’s en vond dat protestanten, rooms-katholieken en Joden samen moesten streven naar een goed leven.

Zijn weduwe Eleanor verklaarde na het overlijden van haar man, in april 1945, dat 1 Korintiërs 13 – een loflied op de liefde – zijn favoriete Bijbeltekst was. Op die bladzijde lag zijn Bijbel open in zijn studeerkamer.

Bergrede

Volgens de historicus Gary Scott Smith was de Bergrede van Jezus (Matteüs 5-7) Roosevelts belangrijkste Bijbeltekst. Hij gebruikte die Bergrede vaak in speeches en brieven en zag haar als een gids naar goed burgerschap. Bekende uitspraken van Jezus hieruit zijn: ‘Gelukkig de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden’ en ‘Wie deze woorden van mij hoort en ernaar handelt kan vergeleken worden met een verstandig man, die zijn huis bouwde op een rots.’

Roosevelt riep de Amerikaanse bevolking op om hiernaar te leven. Ik zie elementen uit de Bergrede doorklinken in de Vier Vrijheden uit die beroemde speech van 6 januari 1941. Immers: in heel de wereld moeten mensen kunnen leven zonder angst, zonder armoede, vrij om in God te geloven op hun eigen manier en vrij om hun mening te kunnen uitspreken. Deze waarden kunnen alleen gerealiseerd worden als je niet jezelf maar de ander voorop stelt. ‘Oordeel niet opdat er niet over jullie geoordeeld wordt’, zegt Jezus in Mattheüs 7, veelzeggend.

Het Nederlands Bijbelgenootschap schonk daarom terecht in blogs en het boekje Vrij aandacht aan de Bijbelse inspiratiebronnen die Roosevelt brachten tot zijn pleidooi voor deze vrijheden.

Leven van Jezus

Hoewel de Vier Vrijheden bij onze moderne tijd horen, herkennen we elementen eruit in het leven van Jezus. Ook Hij sprak zich vrij uit, ook als dat tegen de gevestigde orde in ging. Ook Hij eerde God op een andere manier dan de kerkelijke autoriteiten. Ook Hij gaf de mensheid mee (Matteüs 25:35-36) dat we arme mensen horen te voorzien van de eerste levensbehoeften: eten, drinken, kleren, onderdak en verzorging. Het kwam Jezus op veel kritiek te staan. Hij moest het met zijn kruisiging bekopen.

Tegenwoordig worden beurtelings in Middelburg en New York jaarlijks de Four Freedoms Awards uitgereikt aan mensen en organisaties die zich sterk maken voor Roosevels vrijheden. Onder hen zijn er die dat doen met gevaar voor eigen leven, zoals de Pakistaanse Malala Youzafsai en de Congolese gynaecoloog Denis Mukwege.


Een bezoeker bij het standbeeld van Roosevelt in het Franklin Delano Roosevelt (FDR) Memorial in Washington.

Wie de Bijbel serieus neemt ziet Jezus, ook voor ons in het hier en nu, als het grote voorbeeld van hoe we met elkaar om dienen te gaan. Zo was dat ook bij Roosevelt. Zijn zoon zei ooit over het geloof van z’n vader: ‘Vader sprak er nooit over. Hij preekte niet tegen ons. Zijn levenswijze was voor ons een christelijk getuigenis.’

Pieter Jan Mersie is chef de kabinet van de commissaris van de Koning in Zeeland en directeur van de Rooseveltstichting. Hij studeerde theologie in LeuvenDit artikel is beschikbaar gesteld door het Nederlands Bijbelgenootschap en verschijnt ook op debijbel.nl

Nieuws

menu