Synode Protestantse Kerk: denk tijdig na over wat je wilt met je kerkgebouw

Het bestuur van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland roept lokale kerken op om nadrukkelijk na te denken over de toekomst van hun kerkgebouw. En dat ‘niet uit te stellen tot het water aan de lippen staat’.

De synodevergadering in Lunteren van afgelopen zaterdag, tijdens de bespreking van het rapport over kerkgebouwen.

De synodevergadering in Lunteren van afgelopen zaterdag, tijdens de bespreking van het rapport over kerkgebouwen. Foto: FD

De Protestantse Kerk telt zo’n 1900 geloofsgemeenschappen die samen 2150 kerkgebouwen in eigendom hebben. Daarvan zijn er 1225 aangemerkt als monument. Volgens scriba René de Reuver is er toenemende belangstelling voor het kerkgebouw, niet alleen bij de kerken zelf, maar ook bij de overheid. Daarom werd via de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) ook het traject van de ‘Kerkenvisies’ opgetuigd. ,,Pikant detail: de RCE roept kerken hierbij ook op om kerk te blijven , want bij een kerkgebouw hoort óók een viering.”


Geen dictaat

‘Maar wat is nou de protestantse visie op het gebruik van jullie kerkgebouw?’ Die vraag klinkt dikwijls vanuit de overheid. ,,In de praktijk blijkt het antwoord helemaal niet zo gemakkelijk te geven”, aldus De Reuver. Onder leiding van Gerben van Dijk kwam er daarom het rapport, Speelruimte gezocht , waarin nu gepleit wordt voor ‘een protestantse visie op het kerkgebouw’. Van Dijk krijgt ook de vraag: is er een grens? ,,Heel protestants is dat wij als synode geen dictaat opstellen wat wel en niet kan. Het gaat om de autonomie van de plaatselijke gemeente. Díe bepaalt de speelruimte.” Dat is een verschil met de Katholieke Kerk waar de grenzen meer van boven getrokken worden.

„Van belang is dat we als kerk en gemeenten bezig blijven met de toekomst van onze kerkgebouwen”, aldus De Reuver, ,,Hoe kunnen ze ingezet worden als instrument voor toekomstgericht kerkzijn?” Hij hoopt dat het gesprek over het kerkgebouw ,,aangejaagd” wordt in kerk en classis door de nota. Hoewel pas volgend de besluitvorming over het synodestuk is, is het rapport nu al bewust de kerk ingestuurd als ,,discussiestuk” .

Gerben van Dijk sloot zich bij het synodebestuur aan: ,,Begin vóórdat het water aan de lippen staat, organiseer creativiteit en doe het niet alleen.” Zoek desnoods experts die je daarbij kunnen helpen als lokaal de menskracht ontbreekt. En, benadrukte hij: ,,Begin niet direct bij herbestemming. Stel ook de vraag: kan het gebouw ook nog een rol spelen in de kerk van de toekomst?’

Geloven in Spangen

Voorbeelden van die kerken zijn er al. Zo konden synodeleden kennismaken met de nieuwe kerngemeente Spangen. Het missionaire initiatief ‘Geloven is Spangen’ ontstond vijftien jaar geleden vanuit de Rotterdamse Pelgrimsvaderkerk. Het is de eerste kerngemeente in de Protestantse Kerk. Er zijn mensen vanuit diverse culturen betrokken bij deze nieuwe vorm van kerk-zijn. ,,Soms werden er hele gezinnen in één keer gedoopt”, vertelde pionier Nico van Splunter, die er de aanzet toe gaf.

Er klonk het getuigenis van Wendy Teixeira die vertelde: ,,Ik heb mij nooit zo kwetsbaar kunnen opstellen als bij Geloven in Spangen. Het was thuiskomen.” Ze zong het lied Love Life, wat tot veel ontroering leidde in de synodezaal. ,,God was hier”, klonk er.

Sinds het synodebesluit van juni 2019 is het mogelijk dat nieuwe, missionaire vormen van kerk-zijn binnen de Protestantse Kerk verder kunnen gaan als zelfstandige kerngemeente. Dit is een nieuwe rechtsvorm voor initiatieven waarbij het niet goed past om een reguliere (wijk)gemeente te worden maar die wel behoefte hebben aan meer zelfstandigheid en die tegelijk voluit onderdeel willen zijn van de PKN. Voor een kerngemeente zijn minder regels van toepassing en er gelden minder vereisten. Zo hoeft er bijvoorbeeld geen apart college van diakenen of college van kerkrentmeesters te zijn.

Eigen camping

Geloven in Spangen biedt een keur aan activiteiten: zwemlessen voor vrouwen tot een camping voor de kinderen die niet op vakantie gaan (Camping Life). Ook biedt de gemeente een cursus aan om geloven te ontdekken en er is een eigen podcast (Frisse blik).

De roadmap die er ligt is er één ,,van een spannende reis”, vertelde buurtpastor Martijn de Jong. ,,We gaan dat avontuur graag aan. De relaties die er zijn, willen we verder uitbouwen, zoals met voetbalclub Sparta, met de wijkagent, de wijkverpleegkundige. We doen het niet alleen, maar sluiten aan bij wat er al is. We willen een rol blijven spelen in de wijken.” Op 20 november is er een conferentie, Nederland in beweging, waar pioniersplekken en traditionele kerken van elkaar kunnen leren, gaf hij de synodeleden als tip mee.