Vechten, vluchten of verlammen bij klimaatstress? Zoek liever de verbinding | Opinie

Zware overstromingen in Limburg, België en Duitsland. Hitterecords op Sicilië en in Griekenland. Verwoestende bosbranden daar en in Turkije, Noord-Afrika en Californië, en zelfs in Siberië en Canada. Daarbovenop een IPCC-rapport om wakker van te liggen. Waar haal je dan de moed vandaan om hoopvol en in vertrouwen te leven?

Dronefoto van Kasteel Daelenbroeck. Het kasteel heeft grote schade opgelopen als gevolg van de overstroming van de Roer. Het hele terrein van het kasteel staat daardoor blank.

Dronefoto van Kasteel Daelenbroeck. Het kasteel heeft grote schade opgelopen als gevolg van de overstroming van de Roer. Het hele terrein van het kasteel staat daardoor blank. Foto: ANP

We zitten momenteel in de Periode van de Schepping (1 september – 4 oktober). Kerken worden uitgenodigd om in deze weken aandacht te geven aan de zorgzame omgang met natuur en milieu. Maar veel kerken laten het aan zich voorbijgaan. Ja, er zijn inmiddels meer dan driehonderd ‘groene kerken’, maar dat hadden er toch al lang drieduizend kunnen zijn? Daar word ik ook al niet vrolijk van.

Dringt het wel door, vraag ik me dan af, dat als onze uitstoot van broeikasgassen niet drastisch omlaag gaat, de zeespiegel een of zelfs twee meter zal stijgen in deze eeuw? En nog veel meer in de eeuw daarna? Gelovige mensen hoor ik in dat verband dan wel eens zeggen: ‘Maar God houdt alles in de hand, dus het zal wel goed komen.’ Dat is me te makkelijk. Maar wat helpt dan wel?

Het is bemoedigend dat de drie belangrijkste christelijke leiders - de rooms-katholieke paus Franciscus, de oosters-orthodoxe patriarch Bartholomeüs I en de anglicaanse aartsbisschop Justin Welby – in een gezamenlijke verklaringen iedereen oproepen om anders te leven, met meer oog voor milieu, klimaat en elkaar. ‘Luister naar de roep van de aarde en van de mensen die arm zijn’, schrijven ze in een gezamenlijke verklaring.

Moet en moed

Maar wat kan ik zelf? Allereerst kan het helpen te lezen in Genesis 9: 8-11. Daar, na de zondvloed, sluit God een verbond met de mensen en de dieren. Hij belooft nooit weer alles wat leeft door een watervloed uit te roeien. Dat roept mij als mens op tot actie. Want God heeft iets beloofd, maar een verbond heeft twee partijen, dus dat vraagt ook iets van de andere partij.

Genesis 9:8-11 (De Nieuwe Bijbelvertaling)

'Ook zei God tegen Noach en zijn zonen: ‘Hierbij sluit ik een verbond met jullie en met je nakomelingen, en met alle levende wezens die bij jullie zijn: vogels, vee en wilde dieren, met alles wat uit de ark is gekomen, alle dieren op aarde. Deze belofte doe ik jullie: nooit weer zal alles wat leeft door het water van een vloed worden uitgeroeid, nooit weer zal er een zondvloed komen om de aarde te vernietigen.' Deze tekst is ook opgenomen in het groene bijbelleesplan van het Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap

Wat stelt de mensheid tegenover die belofte van God? Ik kan er niet omheen: ik moet kiezen. Beloof ik van mijn kant te doen wat ik kan om een nieuwe zondvloed – een klimaatontwrichting met alle chaos, rampen en vluchtelingenstromen van dien – te voorkomen? Dat is een spannende keuze. Want als ik dat beloof, moet ik af van mijn energieverslaving en consumentistisch gedrag. Bekeringen zijn nooit gemakkelijk. De Bijbel weet ervan.

Ik gebruikte zonet twee keer het woord ‘moeten’. Je kunt moe worden van alles wat niet meer mag en van alles wat moet. Trouwens, al zou je je levensstijl drastisch omgooien, wat maakt het uit op wereldschaal? Als buren, familie, vrienden, kerkgenoten - bijvoorbeeld - hun derde auto aanschaffen, soms om plausibele redenen, of hun jaarlijkse vliegvakantie na corona alsnog inhalen? Wat helpt tegen moeheid of moedeloosheid? Waar vinden we moed?

Vreugde

De zondag nadat het sombere IPCC-rapport over klimaat verscheen, was ik te gast in een dorpskerkje waar ik verrast werd. Er werd gelezen uit Prediker 9:7-9: ‘Dus eet je brood met vreugde, drink met een vrolijk hart je wijn (…). Geniet van het leven met de vrouw die je bemint. Geniet op alle dagen van je leven, die God je heeft gegeven. Het bestaan is leeg en vluchtig en je zwoegt en zwoegt onder de zon, dus geniet op elke dag. Het is het loon dat God je heeft gegeven.’

Draait het dus toch weer om genieten, erop los consumeren, want morgen sterf je? Toch niet. Zulk genieten – graaien, hebzuchtig naar je toehalen – zei de voorganger, is een vorm van vluchten. Een vlucht voor de onrust in je hart en je ziel. Een vlucht voor leed, pijn, kwetsbaarheid en andere ongemakkelijke waarheden. Het genieten dat Prediker hier bedoelt is geen vluchten, maar ontvangen. Leven met open handen. Dankbaar aannemen wat je krijgt.

Verbondenheid

Op stress – ook klimaatstress – kunnen we reageren op drie manieren: vechten, vluchten of verlammen. Alle drie hebben ze te maken met angst. En waar angst heerst, is liefde afwezig. Deze preek in dat dorpskerkje liet me zien dat er een vierde en betere manier is om op mijn klimaatstress te reageren: liefde, of beter: verbondenheid, want dat begint met een ‘v’.

Verbondenheid met mezelf, met mijn medemensen, met de natuur, waardoor ik uit het domein van de angst kom. Verbondenheid die me helpt om af te kicken van mijn verslavingen. Verbondenheid vanbinnen met God, die mij het bestaan gaf.

De hervormde theoloog A.A. van Ruler verwoordde dat in zijn boek De dood wordt overwonnen : ‘Waarom is de mens er? Hij is er, om er te zijn. Als Gods beeld, dat Hem behaagt. Onze bestemming ligt in ons mens-zijn; kras gezegd: niet in de liefde, maar in de vreugde, waarin wij ons verheugen, over alles, ook over onszelf.’

Vechten, vluchten of verlammen bij klimaatstress? Liever: verbinden. Beter voor onszelf én voor het klimaat. Want een beter milieu begint bij wat je gelooft.

Peter Siebe werkt als persvoorlichter en eindredacteur bij het NBG. Ook is hij betrokken bij de Groene Kerken