Dit artikel is vandaag gratis

Verlangen naar waarheid. 'De psalmist weet van mensen met een bedrieglijke tong' | Theologenblog

Eric Peels. Foto: TUA/Melle Rozema

De belangrijkste mensenrechtenprijs gaat dit jaar naar Alexei Navalny. De toekenning van de Sacharovprijs-2021 door het Europese Parlement zal vorige week een dubbel effect hebben gehad: tandengeknars in het Kremlin en vreugde bij de Russische oppositie.

Als politiek-sociaal activist is Navalny allang uitgegroeid tot een symbool van vrijheid en verlangen naar waarheid. Onvermoeibaar en moedig bestrijdt hij de wereld van de leugen bij de Russische oligarchie. Tegen corruptie en onderdrukking richt zijn zoektocht zich op wat waar en waardig is. Daar moet hij wel een andere prijs voor betalen.

Permanente bedreiging, meer dan eens een aanslag op zijn leven, zijn organisatie als ‘extremistisch’ weggezet, hijzelf nu in een strafkamp. Nog veel erger dan wat menige klokkenluider meemaakt, als hij de waarheid aan het licht wil brengen.

De waarheid zal bovenkomen

De opsluiting van Navalny in de gevangenis is op zich ook symbolisch. Machthebbers willen de waarheid wegstoppen en in vergetelheid doen geraken. Maar het zal niet lukken. Het verlangen naar waarheid zal uiteindelijk weer bovenkomen, langs welke weg dan ook. Mensen houden het op den duur niet uit bij de leugen, die een elite verrijkt ten koste van het volk.

De waarheid is een kostbaar iets, om te koesteren en het volle pond te geven. In de journalistiek, in de rechtspraak, in de wetenschap, in sociaaleconomische verbanden, en ja, ook in de politiek. Terwijl het dagelijks leven steeds gecompliceerder wordt door een overvloed aan informatie, groeit het verlangen naar waarheid, in het onderkennen van desinformatie en misleiding.

De techniek bepaalt ons leven

De zoektocht naar waarheid kan ook ongezonde vormen aannemen, zoals de filosoof Cees Zweistra in zijn recente boek Waarheidszoekers (2021) treffend beschrijft. Te midden van de hausse aan fake news en alternatieve waarheden bloeien de theorieën van de complotdenkers. Vanuit een eigen bubbel creëren zij hun grote waarheid, losgezongen van de realiteit.

Volgens Zweistra hangt dit samen met de ‘thuisloosheid’, het verlies aan zingeving en de sociale vervreemding in onze moderne samenleving. Het religieuze heeft in onze maatschappij afgedaan, de techniek bepaalt ons leven, maar de intermenselijke verbanden slijten. Dit trekken veel mensen niet meer. De waarheid wordt vervolgens gevonden in een eigen denkwereld die je met gelijkgezinden deelt en waarmee je je afzet tegen de boze buitenwereld. Met alle kwalijke gevolgen van dien.

Een bedrieglijke tong

Een heel andere zoektocht naar waarheid vind je in de Bijbel. Het is opvallend hoe vaak het daar over ‘waarheid’ gaat. De psalmist weet van mensen met een bedrieglijke tong, die liever leugen dan waarheid spreken (Ps. 52). In zijn rechtszaak verdedigt Paulus zich tegenover de Romeinse overheid, dat hij geen wartaal spreekt maar nuchtere waarheid (Hand. 26). De waarheid moet je kopen en niet verkopen, stelt de wijsheidsleraar (Spr. 23). De liefde is niet blij met het onrecht, maar vindt vreugde in de waarheid (1 Cor. 13). Allemaal teksten die zich rechtstreeks op situaties anno 2021 laten toepassen.

Tegelijk brengt de Bijbel een geweldige verdieping aan in ons denken over waarheid. Ten eerste omdat verlangen naar waarheid in de Bijbel zoveel meer is dan het zoeken naar kale feiten, naar de overeenstemming met de werkelijkheid. Het Hebreeuwse woord voor waarheid ( èmèt ) hangt nauw samen met betrouwbaarheid, dat wat vast en zeker is, waar je van op aan kunt.

Daarom worden Gods geboden waarheid genoemd, is Hijzelf een God van waarheid. Jezus is de weg, de Waarheid in eigen persoon, en het leven. De heilige Geest heet de Geest van de waarheid. Van Hem kun je op aan. Zijn Woord is de waarheid, die een perspectief opent dat houvast biedt en die ons leert onderscheiden tussen waar en vals.

Ten tweede, omdat verlangen naar waarheid in de Bijbel zoveel meer is dan iets te weten willen komen. De waarheid kennen is een zaak van het hart én van het dagelijks leven. Hiervoor heeft de Bijbel de bijzondere uitdrukking ‘in de waarheid wandelen’. De psalmist weet ervan (Ps. 26) en de apostel roept ertoe op (3 Joh.).

Verlangen naar waarheid wordt heel concreet in het praktiseren van deze waarheid en het tegengaan van de leugen, ook als dat uitsluiting of opsluiting als gevolg heeft. Daar weten heel wat christenen over mee te praten. Maar zij leven met het uitzicht op de uitreiking van een grandioze prijs, die ons kennen hier en nu te boven gaat (Fil. 3:19). Dat zou je ook Alexei Navalny toewensen.

Eric Peels is hoogleraar Oude Testament. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Nieuws

menu