Dit artikel is vandaag gratis

Ware wegwijzers van Tom Wright, hoe gehavend en gebroken ook

Tom Wright. Foto:

Als Tom Wright, de bekende Engelse theoloog, over ‘wegwijzers’ begint, weet je meteen in welke richting het gaat. Toch spreekt hij over ‘gebroken wegwijzers’, die niettemin hinten op Jezus.

Er is een hausse aan boeken beschikbaar van Tom Wright (1948), hoogleraar te St. Andrews. Ook in het Nederlands. Dit laatste is te danken aan Van Wijnen in Franeker, die intussen een lange reeks van Wrights boeken heeft uitgegeven. Het pas verschenen Zeven wegwijzers is een nieuw bewijs van Wrights onverdroten ijver en productiviteit.

Wie deze Engelse theoloog en nieuwtestamenticus een beetje heeft gevolgd de afgelopen jaren, herkent iets in dit nieuwe boek. In 2006 verscheen Eenvoudig christelijk , de vertaling van Simply Christian , waarin Wright over vier zogenoemde ‘echo’s’ schrijft: gerechtigheid, spiritualiteit, liefde en schoonheid.

Hij benaderde deze thema’s alsof je hier een echo hoort van de Schepper, die in mensen het verlangen ernaar heeft gelegd. In zijn nieuwe boek legt hij uit dat deze invalshoek hem bleef bezighouden, en nu op een nieuwe manier wil uitwerken. Hij heeft naar verbreding gezocht: naast de vier genoemde items tref je in Zeven wegwijzers ook de onderwerpen vrijheid, waarheid en macht aan.

Het goede nieuws

De combinatie die je bij Wright altijd terugziet, is zijn enorme, Bijbelwetenschappelijke kennis en de drive om mensen met het goede nieuws te confronteren. Hij beleeft het evangelie van Jezus Christus als het best denkbare nieuws, en dit verklaart zijn gedrevenheid.

Daarom blijft hij als Bijbelwetenschapper niet staan bij een tekstueel commentaar, maar zet hij ook de stap naar communicatie met een publiek van niet-theologen. Dit zal door academische vakgenoten misschien met argwaan bekeken worden, maar een breder publiek plukt er de vruchten van. Ook dus van dit nieuwe boek, dat nog geen tweehonderd pagina’s telt, maar waarin Wright heel veel zaken bespreekt.

Het idee van ‘wegwijzers’ past goed bij Wrights theologische intuïties. Hij neemt zijn vertrekpunt in wat mensen ervaren, denken en beleven, om dan de lijnen door te trekken naar de Bijbel, in dit geval specifiek naar het Johannes-evangelie. Zo blijft het evangelie nauw betrokken bij de concrete wereld waarin we leven, iets wat bij Wright zwaar weegt.

Hij heeft over die ‘combinatie’ recent nog opnieuw nagedacht, in het kader van een ander nieuw, academisch boek over de zogenoemde natuurlijke theologie, ofwel theologie vanuit menselijke ervaringen. De titel ervan luidt: History and Eschatology: Jesus and the Promise of Natural Theology (2019). Dit is nog niet vertaald in het Nederlands, en mogelijk gebeurt dit ook niet omdat het te vakmatig is.

Rowan Williams

Duidelijk is wel dat een theologie die recht wil doen aan de mens en zijn geschiedenis voluit past in de Anglicaanse theologie waarin Wright opereert. Wat dit betreft is Rowan Williams een verwante geest, die diepgravend geschreven heeft over geloof ‘in de publieke ruimte’. Ook hun Britse collega Alister McGrath wijdde al eens een lijvig boek aan dit thema: Een open geheim (2009), waarin de focus lag bij ‘natuurlijke theologie als brandpunt van geloof, kunst en wetenschap’.

Hoe verloopt de redenatie van Wright, in de afzonderlijke hoofdstukken van dit boek? Hij schetst steeds het betreffende item en benadrukt enerzijds ons verlangen: naar gerechtigheid, vrijheid, liefde, schoonheid. Maar tegelijk zitten we met de scherven. In de praktijk van het leven zijn er vooral veel brokken, zowel op persoonlijk vlak als op het niveau van beleid en bestuur.

Het kwaad lijkt onontwarbaar verweven met de menselijke situatie. Daarop schetst Wright hoe de Bijbel het thema benadert, met name in het evangelie naar Johannes. Dan komt de weg van Jezus in beeld, die aan onrecht ten onder ging, maar die weg was tegelijk een weg om gerechtigheid te herstellen. Het koninkrijk is met Hem ingeluid, en in het licht daarvan krijgen alle ‘wegwijzers’ hun zin en betekenis.

Gerechtigheid

Ter illustratie: Wright sluit zijn bespreking van het onderwerp gerechtigheid af met de constatering: ‘De Jezus van Johannes ondergaat het ultieme onrecht, en daarmee verklaart hij dat de zucht naar gerechtigheid die alle mensen voelen – ook al geven we er nog zo vaak een draai aan in ons eigen voordeel – steeds een wegwijzer was, hoe gehavend en gebroken ook, naar het karakter van God.’

Daarvan is de opstanding het duidelijkste bewijs: ‘Met de opstanding is de wegwijzer zelf eindelijk hersteld en op orde gebracht. De opgestane Jezus heeft alle onrecht aan zijn zegekar gebonden en nu stuurt hij zijn volgelingen op pad om aan de slag te gaan in zijn nieuwe wereld.’

Dit laatste is kenmerkend voor Wright, die de verlossing die het geloof biedt niet lokaliseert in hemelse sferen. Het gaat om het heden, om de concrete mensenwereld zoals wij die kennen: daar wil het goede nieuws van Jezus’ lijden en opstanding werkelijkheid worden. Dat vraagt actie van ons: ‘Gerechtigheid – herstellende, genezende, levengevende gerechtigheid – staat in die arbeid centraal.’

Irritant

Bij elk van de zeven thema’s betoogt Wright dat ons verlangen - naar gerechtigheid, vrijheid of schoonheid - reëel is. Het zegt iets over hoe de wereld zou moeten zijn, hoe die bedoeld is door de Schepper. Maar heel lang blijft Wright niet hangen in onze gekwelde en kwetsbare wereld, omdat de antwoorden die hij bij Johannes aantreft, voor zijn besef overweldigend zijn.

Je krijgt soms het idee, en dat wordt wel vaker opgemerkt bij Wrights boeken, dat hij problemen simpelweg beschouwt als vragen waarop je alleen nog even het juiste antwoord moet vinden - in het evangelie, dus. Dat kenmerkt ook, min of meer, dit nieuwe boek. Wright is wel eens irritant omdat hij zoveel zekerheden etaleert, graag zijn stokpaardjes berijdt, en geregeld ook sentimentele retoriek hanteert (‘Jezus zal dit met een grote glimlach gezegd hebben!’).

Niettemin mag onderstreept worden dat Wright heel veel te bieden heeft, ook in Zeven wegwijzers . Hij bespreekt op een prima te volgen, maar toch intense manier vele passages uit het evangelie naar Johannes, en verwijst tussen de bedrijven door naar tal van andere Bijbelgedeeltes. Een stevige les horen we hier, waarbij we goed moeten blijven opletten. Maar wie die moeite neemt, krijgt er veel voor terug.

Zeven wegwijzers. Tom Wright. Van Wijnen. Vertaald door Dingeman van Wijnen. 22,50 euro