Dit artikel is vandaag gratis

Wat zou er gebeuren als Russisch-orthodoxe geestelijken Poetins tanks tegemoet lopen met de boodschap dat broedermoord niet van God kan zijn? | Theologenblog

Speelgoed tussen de rommel na een nachtelijk Russisch bombardement Brovary, nabij Kiev. Foto: EPA

Dienaar van het volk zijn vraagt Bijbels gesproken om een bestuur naar recht en wet. En om het luisteren naar raadgevers die goede woorden spreken en vrede stichten. Maar naar welke raadgevers luistert Poetin nog?

President Zelensky van Oekraïne maakt alom indruk door zijn standvastigheid. Hij wil zichzelf niet in veiligheid laten brengen, maar zet zich onvermoeibaar in voor zijn volk en doet de naam van zijn partij ‘Dienaar van het volk’ eer aan. Deze naam gaat terug op een satirisch tv-programma dat de corruptie aan de kaak stelde. Als acteur speelde Zelensky daarin een leraar die tot president werd uitgeroepen.

In 2019 werd deze rol ook werkelijkheid voor hem. Zelensky nam deel aan de presidentsverkiezingen en won zelfs ruimschoots. Aanvankelijk werd hij met scepsis bekeken en zijn populariteit kreeg een knauw toen hij ook zelf niet brandschoon bleek te zijn. Maar in zijn verzet tegen Poetins oorlog verbaast hij vriend en vijand door moedig leiding te geven en zijn volk te verenigen.

Wanneer ben je een dienaar van het volk? Deze vraag speelt ook in het verhaal van koning Rechabeam in 1 Koningen 12. Gelijk bij zijn aantreden smeken de Israëlieten hem om verlichting van de dwangarbeid die Salomo met al zijn bouwwerken hen had opgelegd. De waarschuwing van Samuël voor hoe koningen hun volk kunnen gebruiken (1 Samuël 8:11-18) is werkelijkheid geworden. Rechabeams oudste en politiek meest ervaren adviseurs zeggen dan: ‘Als u zich nu een dienaar van het volk toont, en het van dienst bent met een welwillend antwoord, zal het u voor altijd dienen.’ (NBV21)

Een verstandig advies, maar Rechabeam volgt liever zijn grof gebekte jongere adviseurs met wie hij is opgegroeid en die hem ophitsen om dit volksprotest meteen de kop in te drukken: ‘Mijn pink is dikker dan mijn vaders lid! … Mijn vader heeft u gehoorzaamheid geleerd met zwepen, ik zal u gehoorzaamheid leren met schorpioenen.’ Het koninkrijk scheurt vervolgens in tweeën en Rechabeam mobiliseert 180.000 soldaten om erop los te slaan.

Opportunistisch

Twee vormen van leiderschap staan tegenover elkaar: een leiderschap dat dienaar van het volk wil zijn en een dictatuur die zich alleen met onderdrukking en dreiging overeind kan houden. Het advies van de oudsten is overigens nog geen pleidooi voor democratie. Dat kent de Bijbel niet. Afstandelijk spreken zij nog over ‘dit volk’ (NBG-vertaling). Bovendien heeft hun advies ook wel iets opportunistisch, omdat het doel blijft om het volk voor altijd aan zich te binden. Maar het is in elk geval een leiderschap dat beter beantwoordt aan Bijbelse normen, waarin gerechtigheid en ontzag voor God leidend zijn.

Wanneer ben je een dienaar van het volk? Poetin is het duidelijk niet. Als dictator probeert hij zijn eigen volk met schorpioenen in bedwang te houden en gaat hij een broedervolk te lijf. Wie hierover in Rusland ongewenste informatie verspreidt riskeert gevangenisstraf. Het Kremlin verkoopt zijn landjepik en bombardementen liever als ‘vredesoperatie’.

Populistische loopjongens in het westen helpen hem er graag bij. Onbeschaamd claimen zij intussen zelf het volksbelang te dienen, maar zij gebruiken ‘het volk’ meer dan het te dienen. Met onze hoogste volksvergadering als studio voor het opnemen van propagandafilmpjes. Hun minachting van de rechtsstaat, schofferende taal en sympathie voor Poetins oorlog onthullen dat dienend leiderschap ook aan hen niet is besteed. Ze jagen hun eigen extremistische denkbeelden na.

Dienaar van het volk zijn vraagt Bijbels gesproken om een bestuur naar recht en wet. En om het luisteren naar raadgevers die goede woorden spreken en vrede stichten. Maar naar welke raadgevers luistert Poetin nog? Volgens Ruslandkenners zijn dat vooral mensen met wie hij destijds als KGB-agent is opgegroeid. Geen jongeren maar ouderen in zijn geval, die zijn antiwesterse wereldbeeld en nostalgische droom van een groot Russisch rijk nog delen. Met als gevolg een broederoorlog die enkel verwoesting en verdeeldheid brengt.

Godsman

Op de valreep wordt Rechabeam nog door een godsman van onzalige militaire acties afgehouden. Zijn boodschap luidt dat de nieuwe werkelijkheid van twee gescheiden levende broedervolken van God is uitgegaan. Dit laatste schijnt in elk geval niet in Poetins denken te passen. Welke godsman kan hem dan toch nog op zijn schreden laten terugkeren?

Dat steeds meer Russisch orthodoxe geestelijken zich uitspreken kan een mooi begin zijn. Wat zou er gebeuren als zij, met de patriarch voorop, Poetins tanks tegemoet lopen met de boodschap dat broedermoord in elk geval niet van God kan zijn? Een opmerkelijk detail in 1 Koningen 12 is overigens dat niet expliciet van Rechabeam maar alleen van zijn mensen wordt verteld dat zij zich lieten overtuigen en naar huis gingen. Moest Rechabeam zelf toen vervolgens ook wel, omdat zijn soldaten niet meer wilden vechten? God geve ook vandaag zo’n uitweg en leiders die werkelijk dienaar van het volk willen zijn.

Jaap Dekker is bijzonder hoogleraar ‘Bijbelonderzoek en christelijke identiteit’ op de Henk de Jong-leerstoel. Hij schrijft dit artikel als lid van de gezamenlijke onderzoeksgroep BEST (Biblical Exegesis and Systematic Theology) van de Theologische Universiteiten in Apeldoorn en Kampen.

Nieuws

menu