Zendingsechtpaar Frans (93) en Margiet (90) Schalkwijk begint aan derde leven in Brazilië

Frans (93) en Margriet (90) Schalkwijk vertrekken donderdag naar Brazilië, waar ze eerder al als zendelingen werkten. Het is een emigratie op hoge leeftijd, naar het land waar ze zich ruim vijftig jaar bij betrokken hebben gevoeld.

Zendingsechtpaar Frans (93) en Margriet (90) Schalkwijk verhuist donderdag van Apeldoorn naar Brazilië, waar ze een groot deel van hun leven woonden en werkten.

Zendingsechtpaar Frans (93) en Margriet (90) Schalkwijk verhuist donderdag van Apeldoorn naar Brazilië, waar ze een groot deel van hun leven woonden en werkten. Foto: FD

Apeldoorn ‘Professor Francisco Schalkwijk’, zo laat Frans Schalkwijk zich graag noemen. Hij was al van jongs af van plan om zendingsman te worden. Als een jongen van een jaar of tien zag hij bij een oom op een tafeltje een blad liggen met de tekst: ‘Kom over en help ons’. Dat sloeg op de Macedonische man uit Handelingen 16, die de apostel Paulus in een gezicht zag. Daarop zocht Paulus dadelijk een gelegenheid om naar Macedonië te vertrekken. Deze Bijbeltekst is leidend geweest voor de roeping van Frans Schalkwijk om het zendingswerk aan te vatten.

Frans Schalkwijk studeerde van 1948 tot 1954 aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Nadat hij in 1954 als predikant van de Gereformeerde Kerk in het Zeeuwse Hoek was begonnen, werd er door de kerkenraad ruime medewerking verleend om een deelstudie voor het zendingswerk te doen. In de jaren vijftig van de vorige eeuw was het nog gebruikelijk voor Nederlandse zendingsechtparen om een aantal jaren in Indonesië door te brengen. Frans en Margriet hadden zich hier ook op voorbereid en talenstudies gedaan om in de Indonesische stad Purwokerto aan de slag te gaan.

Lees ook: De Poolse Nobelprijswinnaar Czeslaw Milosz is sceptisch, maar zingt mee

Maar het liep anders: de Indonesische overheid adviseerde met zachte drang de zendingsactiviteiten in dit deel van Indonesië te stoppen. De Schalkwijken wijzigden daarop spoorslag hun plannen. Ze richtten zich op de missionaire dienst in Brazilië. In 1959 vertrok hij naar Brazilië als missionaris van de Nederlandse kerk in Sao Paulo. Namens de Gereformeerde Kerk Groningen Noord en de Gereformeerde Kerk Sneek zijn ze vervolgens in respectievelijk 1968 en 1973 uitgezonden naar Brazilië.

Johan Maurits van Nassau

Frans werd verbonden aan de Universiteit van Recife en gaf daar colleges in zendingswetenschappen en kerkgeschiedenis. Het was tijdens een van die colleges dat studenten hem vroegen: „Senhor, kunt u ons niet wat vertellen over Hollands Braziel en de grote bestuurder Johan Maurits van Nassau?”

„Nou daar wil ik best tijd aan besteden”, was het antwoord van Frans. Binnen enkele jaren daarop promoveerde hij op de lijvige dissertatie Kerk en Staat in Hollands Braziel, in het Portugees, met een samenvatting in het Nederlands. Het is deze studie die mij in 1985 deed besluiten om aan de NHL Hogeschool een scriptie over deze roemruchte periode van Hollands welvaren te schrijven.

De Portugezen gingen zelfs zo ver in hun ijver het Hollandisme uit te schakelen, dat de grafzerken uit de kerken van Recife moesten worden geruimd

„Kenmerkend voor deze periode is dat de kerk kwam en ging met de Hollandse vlag”, stelt Schalkwijk. Johan Maurits van Nassau was een bekwaam bestuurder en tolerant wat de verschillende godsdiensten betreft. Zelf was hij overtuigd protestant, maar stond toe dat zondags in zijn paleis missen werden gelezen. De Joden mochten zich er vrij vestigen. Zo woonden er in de gloriedagen van Hollands Braziel alleen al in Recife 1500 Joden, meestal reders, zakenlieden en geletterde mensen.

Lees ook: Mijn Bijbelvers: Voor Epie Kooistra is Psalm 121 het richtsnoer voor zijn leven met God

Maar na 1654 was het gebeurd met de Hollandse invloed. De zendingskerk van Braziel, die in die jaren een zelfstandige classis had, werd een krimpkerk en had in feite nauwelijks meer bestaansrecht. De Portugezen gingen zelfs zo ver in hun ijver het Hollandisme uit te schakelen, dat de grafzerken uit de kerken van Recife moesten worden geruimd.

Familieman

Frans en Margriet hun acht kinderen zijn allen in Brazilië geboren, drie van de kinderen wonen daar nog altijd. Met zijn emeritaat in 1989 kwam het echtpaar terug naar Nederland. Maar het was hun wens, naar Braziliaanse gewoonte, om nog een onbekommerde toekomst bij de kinderen te genieten. Donderdag vertrekt het zendingsechtpaar daarom weer naar Brazilië. Daar nemen ze intrek in het huis van oudste van de acht kinderen, dochter Adri (63), die arts is.

Tot nu toe heeft Frans Schalkwijk zich nooit iets van zijn emeritaat aangetrokken. „Zolang de Here mij wil gebruiken, wil ik graag in Zijn dienst staan.” Daarom geeft hij nog wekelijks colleges via het internet aan 23 studenten die aan het theologisch seminarie in Recife tot predikant worden opgeleid. Hij is tal van jaren aan het onderwijsinstituut verbonden geweest en ook na de verhuizing hoopt hij er nog te kunnen onderwijzen.

Lees ook: ‘Vredesapostel’ Hilbrandt Boschma (1869-1954) uit Tzum was een vroege strijder tegen racisme

De gezondheid van het zendingspaar is nog redelijk goed. Maar Margriet is toch wel toe aan goede verzorging: de moeheid treedt vaker op en ze heeft in november een nieuwe heup gekregen na een val. Voor hun reis naar Brazilië nemen ze weinig spullen mee, maar de hangmat uit hun flat in Apeldoorn gaat zeker mee. Uitnodigend voor de gasten.

Nieuws

menu