Beleidsarme begroting door armoedige politiek | Commentaar

Omdat de formatie zo lang duurt is er straks eerder een begroting dan een nieuw kabinet. En dat is eigenlijk niet wenselijk.

Henk van der Laan.

Henk van der Laan. Foto: FD

Het wordt, dat weten we nu wel zeker, in september een saaie Prinsjesdag zonder franje. En dat komt niet alleen omdat het Binnenhof verbouwd wordt en de Tweede Kamer voor ruim vijf jaar verplaatst is naar een zielloos kantoorgebouw elders in Den Haag. Want Prinsjesdag is natuurlijk veel franje, maar ook veel inhoud.

Het is de dag waarop het kabinet de begroting voor het komende jaar presenteert. Daarin staan ook allerlei plannen en plannetjes die eerder misschien al wel aangekondigd zijn, maar dan van financiële dekking zijn voorzien. En soms zit in de details nog iets verborgen, wat we nog niet wisten.

Geen volwaardig kabinet

Maar om nieuwe plannen te presenteren moet er wel een volwaardig kabinet zitten, en dat zit er niet. Omdat de formatie niet wil vlotten, zit Nederland nog altijd opgescheept met een demissionair kabinet. Dat is iets waar politiek Den Haag niet echt mee lijkt te zitten, want echt op stoom is de formatie inhoudelijk nooit gekomen. Maar of het voor Nederland wel zo goed is, is de vraag. Het is in elk geval aan veel burgers niet uit te leggen waarom we vijf maanden na de verkiezingen nog altijd geen idee hebben wat voor kleur het nieuwe kabinet krijgt.

Het resultaat is dat er over anderhalve maand een zogeheten beleidsarme begroting ligt. Een begroting die keurig de meerjarige begrotingslijnen volgt en waarin keurig rekening wordt gehouden met verplichtingen, aflossingen en rente. Maar wat er niet in staat zijn kostenposten of financiële maatregelen die het resultaat zijn van een politieke beslissing om een bepaald thema op een bepaalde manier aan te pakken. Dit kabinet mag namelijk helemaal niets aanpakken, behalve de coronacrisis, de toeslagenaffaire en het oplossen van de financiële gaten die deze slaan.

Beleid in de koelkast

Dat het met die twee onderwerpen wel aan de slag kan, is omdat de Tweede Kamer dit toestaat. De rest van de urgente thema’s - wonen, klimaat, arbeidsmarkt, stikstofcrisis - staan in de koelkast geparkeerd. En wat zeker ontbreekt is een alomvattende visie op de samenleving die sturing geeft aan beleid over al deze thema’s.

Wat dreigt is dat wanneer het nieuwe kabinet er wel eindelijk is, zij de bestaande begroting openbreekt om er aan te sleutelen. Dat hebben we vaker gezien wanneer formaties of kabinetsbreuken samenvallen met de voorbereiding van de begroting. Dan wordt er ‘gezwaluwstaart’ met de ‘constructieve oppositie’, wat vaak betekent dat elke partij een stokpaardje in het plan wil krijgen of dat er compromissen gesloten moeten worden over plannen die al het resultaat van compromissen waren.

Akkoordencircus

Het resultaat is gerommel in beleid. Het risico van dit akkoordencircus is dat het nieuwe beleid op papier klopt en van een meerderheid is verzekerd, maar dat in de praktijk uitvoeringsinstanties opgescheept zitten met een onmogelijke opdracht.

Het enige wat dit gerommel kan voorkomen is dat er toch een zekere regulering komt in de formatie: hoe lang mag iets duren, wie heeft het voortouw en wat gebeurt er met de lopende zaken? De formatie duurt namelijk alleen maar zo lang omdat alles mag en niemand zijn verantwoordelijkheid neemt.