Premier Mark Rutte komt aan bij Paleis Huis ten Bosch voor een bezoek aan koning Willem-Alexander. Rutte heeft namens kabinet-Rutte III vanwege de kinderopvangtoeslagaffaire het ontslag aangeboden van alle ministers en staatssecretarissen.

Commentaar: Irritaties als drijfveer tot verandering

Premier Mark Rutte komt aan bij Paleis Huis ten Bosch voor een bezoek aan koning Willem-Alexander. Rutte heeft namens kabinet-Rutte III vanwege de kinderopvangtoeslagaffaire het ontslag aangeboden van alle ministers en staatssecretarissen. Foto: ANP

Premier Rutte treedt af en levert boter bij de vis: voortaan transparantie van besluitvorming. De woede van anderen zette hem in beweging.

Natuurlijk moet de nu demissionaire regering zich alsnog inhoudelijk verantwoorden in de Tweede Kamer, en wellicht komt er in tweede instantie een parlementaire enquête, maar de ernst van de zaak vergt nu eerst de grootste stap die een kabinet kan zetten. Want de regering is verantwoordelijk en daarmee behorend tot de ,,daders die ons leven kapot hebben gemaakt”, zoals een van de (vele duizenden) slachtoffers kernachtig zei. Deze boetedoening zet hopelijk aan tot nog scherpere concentratie op onverdroten handelen. In de woorden van minister Wiebes, die als enige direct vertrekt: nu eerst oplossingen, geen Haagse perikelen.

Wiebes zei nog wat anders. Deze affaire was ,,in hem gaan zitten”. Hij getuigde van zijn persoonlijk geleerde les: zorg dat je met de ménsen spreekt. Met andere woorden, dat burgers geen data worden, geen amorfe massa waarop je een keiharde fraudebestrijdingsmethode kunt loslaten, zonder aanzien des persoons. Ook premier Rutte noemde de zaak bij herhaling ,,verschrikkelijk” en ,,zeer heftig” en beleed dat hij daarover ,,met grote schaamte” was vervuld.

Nederland mag zich rijk rekenen – men werpe een blik naar oost of west om dat nog eens te beseffen

Door boter bij de vis te leveren poogde hij alvast één angel uit de zaak te halen. Die angel betreft het laat en onvolledig of onjuist informeren van Tweede Kamer en pers, jarenlang en structureel. Dat is direct afgelopen, beloofde de premier gisteren. Stukken wél verstrekken wordt regel, en er komen geen informele overlegjes zonder notulen voor de plaats.

Dat is een belangrijke stap, mits waar te maken. Dat wordt nog lastig genoeg want Rutte noemde terecht het tere punt: hoe ervoor te zorgen dat ambtenaren en politici hardop durven blijven denken en boude stellingen ter discussie zullen poneren? Hoe ervoor te zorgen dat in die gevallen de personen in kwestie niet in pers en parlement publiekelijk worden neergesabeld? Oftewel, in de woorden van de afgetreden premier: hoe houden we de boel heel?

De dag van gisteren is belangrijk. Het open verantwoording afleggen, het aftreden, het uitgebreid pers te woord staan, het schetsen van dilemma’s: daar mag Nederland zich rijk mee rekenen – men werpe een blik naar oost of west om dat nog eens goed te beseffen. In de VS een president die zijn verlies niet erkent en het volk opstookt tegen de rechtsstaat. In Rusland machthebbers die de oppositie verbannen of vergiftigen – het is een wonder dat Navalny morgen terug durft te keren. Dergelijk vertoon van machtswellust maakt alles stuk en het zich kwetsbaar durven opstellen is juist het begín van de boel heel houden.

Na het ,,snoeiharde rapport” dat het kabinet ,,met schaamte” heeft gelezen, kan het kabinet niet anders dan aftreden. Dat zei premier Rutte op de persconferentie na het bekendmaken van de val van zijn derde kabinet over de kinderopvangtoeslagenaffaire. https://t.co/JuMSOpJAsV

— Friesch Dagblad (@frieschdagblad) January 15, 2021

Met een voetnoot: ten aanzien van transparantie toonde Rutte niet de mate van innerlijke overtuiging zoals Wiebes die liet zien. Mijn denken is verschoven, zei de premier, maar kennelijk minder door zelfinzicht dan door waargenomen irritaties bij anderen. Daarmee liet Rutte zich toch opnieuw meer zien als een politiek en bestuurlijk handige meebeweger dan als een door waarden gedreven leider.

Reageren: hoofdredactie@frieschdagblad.nl