Commentaar: Taalgebruik staat bewust of onbewust in het teken van groei

Groei is de norm in onze taal als het over financiën en economie gaat. De afbraak aan de andere kant (welzijn, ecologie) blijft nog steeds te veel buiten zicht.

De onzichtbare prijs van onze groei: Brazilië brandt oerwoud af ten bate van landbouw, waarvan de opbrengst veelal geëxporteerd wordt voor westerse consumptie.

De onzichtbare prijs van onze groei: Brazilië brandt oerwoud af ten bate van landbouw, waarvan de opbrengst veelal geëxporteerd wordt voor westerse consumptie. Foto: AFP

Prinsjesdag is niet ver meer en de coalitiepartijen overleggen over de begroting. Onderwerpen als koopkracht en lastenverlichting staan, zoals gebruikelijk, voorop. De hamvraag op iedere derde dinsdag in september: gaan we erop vooruit of niet? En iedereen weet dat het dan niet gaat over iets als welbevinden, zorgzaamheid of schone lucht.

Taal stuurt het denken en de taal van economen heeft decennialang het overheidsbeleid bepaald. Sla er het regeerakkoord op na: de inleiding gaat grotendeels om wat we hebben en kunnen (geld, veiligheid, zorg, onderwijs, innovatie en onderzoek). En dan scoren we mondiaal prima. ‘Ons gezamenlijke vertrekpunt is goed. De economie groeit, de werkgelegenheid trekt aan, de werkloosheid daalt en de overheidsfinanciën zijn weer op orde’: zo vat het zijn prioriteiten samen.

Geen woord over hoe deze verworvenheden zich verhouden tot het beslag dat we ermee leggen op grondstoffen en milieu, alle klimaatakkoorden ten spijt. In genoemde inleiding van twee A4-tjes krijgt het klimaatprobleem een schamele zes regels toebedeeld, op een toon van ‘met deze uitdaging zullen we eens even krachtig dealen’ en intussen gaan we gezwind voorwaarts op ons pad: omhoog, naar nog meer groei!

Aflossingen

Afgelopen week constateerde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat de consumptieve bestedingen in tien jaar minder groeiden dan ‘de economie’. Dat wordt bijna automatisch geïnterpreteerd als zorgelijk (de termen ‘achterblijven’ en ‘consumptiegat’ zijn niet van de lucht), maar zorgelijk is het niet zozeer. Want naast prijsstijgingen ligt vooral het duchtig aflossen op woninghypotheken hieraan ten grondslag. Dat is toch een opsteker voor wie graag een weerbaarder samenleving heeft, die tegen een stootje kan als er nog eens een internationale financiële crisis losbarst.

Op 29 juli was het Earth Overshoot Day, een term voor het moment in een jaar waarop we wereldwijd zoveel grondstoffen hebben gebruikt dat we voorbijschieten aan wat de aarde in datzelfde jaar kan produceren. De overige dagen van het jaar doen we feitelijk een aanslag op het herstelvermogen van het ecologisch systeem. Het is een rekensom die milieuorganisatie Global Footprint Network al jaren maakt en het omslagpunt valt nu twee maanden eerder in het jaar dan twintig jaar geleden.

Uitdrukken

Zulke langetermijnprocessen laten zich lastig overzien en ernaar handelen valt zowel particulieren als overheden moeilijk. Maar het is wel noodzakelijk. Wie nota neemt van overheidsbegrotingen en koopkrachtplaatjes moet beseffen dat daarin weinig of niet de kosten worden meegewogen van bijvoorbeeld vervuiling of gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen. Er zijn wetenschappers, beleidsmakers en media die welbewust hun woordkeus veranderd hebben.

Daarbij kan het helpen nauwkeurig te kijken naar wat cijfers en taalgebruik precies uitdrukken Er zijn wetenschappers, beleidsmakers en media die welbewust hun woordkeus veranderd hebben en niet meer ‘klimaatverandering’ zeggen maar ‘klimaatcatastrofe’ , en die niet spreken over ‘opwarming’ van de aarde maar over ‘verhitting’. Dat is interessant om in het achterhoofd te houden als de regering in de macro-economische plaatjes straks weer aankoerst op groei.

Commentaar: in ogenschouw nemen wat van waarde is

Nederland scoort hoog op zowel materiële welvaart als het functioneren van de samenleving, ons gevoel van welzijn en de kwaliteit van arbeid en vrije tijd. Het aandeel groene energie groeit, het fosfor- en stikstofoverschot in de landbouw slinkt, er is meer grond bestemd voor natuur of natuurinclusieve landbouw, de broeikasgasuitstoot zakt nu nauwelijks maar is véél lager geworden dan in 1990.

hoofdredactie@frieschdagblad.nl

Nieuws

menu