Duitse CDU in crisis staat aan de vooravond van een interne machtsstrijd | Column Bearn Bilker

De Duitse christendemocratische CDU kondigde maandag vernieuwingen aan. Er wordt een extra partijcongres uitgeschreven om een nieuw landelijk partijbestuur te kiezen. De dagen van Armin Laschet als leider van de CDU lijken geteld. Maar wie volgt hem op?

Laschet zinspeelde donderdag tijdens een persconferentie in Berlijn op zijn vertrek als leider van de CDU, maar hij kondigde niet zoals verwacht zijn ontslag aan.

Laschet zinspeelde donderdag tijdens een persconferentie in Berlijn op zijn vertrek als leider van de CDU, maar hij kondigde niet zoals verwacht zijn ontslag aan. Foto: EPA

De christendemocraten leden een historische nederlaag bij de verkiezingen in september. Met 24,1 procent van de stemmen haalde de partij het slechtste landelijke verkiezingsresultaat ooit. De CDU heeft naast de Beierse zusterpartij CSU (samen ook wel de Unie genoemd) de Duitse politiek sinds haar oprichting eind jaren veertig gedomineerd.

Maar de partij beleeft nu een crisis. De kritiek op de leiding is niet van de lucht. Landelijk lijsttrekker en partijvoorzitter Armin Laschet (60) wordt verweten dat de verkiezingscampagne mislukt is en dat de partij bij de verkiezingen voor het nieuwe bondsparlement zo zwaar heeft verloren. De CDU/CSU werd bij de verkiezingen de tweede partij van Duitsland, achter de sociaaldemocraten (SPD) van Olaf Scholz. Dat kwam mede door de impopulariteit van Laschet.

Zwak optreden

Het klopt dat Laschet in de campagne, tot ergernis van het CDU/CSU-kader, zwak opereerde. Op de avond van de uitslag op 26 september toonde Laschet zich nog strijdvaardig. Een nieuwe coalitieregering met daarin een prominente rol voor de Unie met hem als bondskanselier zag hij wel zitten.

De Groenen van lijsttrekkers Annalena Baerbock en Robert Habeck en de liberale FDP van Christian Lindner werden bij de verkiezingen de derde en vierde partij van Duitsland. Lindner speelde het spel mee en gaf CDU enige hoop op regeringsdeelname toen hij en De Groenen verkennende gesprekken voerden met de Unie. Dat was wennen voor de Unie. Ze is ineens, na zestien jaar bondskanselierschap van Angela Merkel, afhankelijk van anderen. Inmiddels lopen er besprekingen met SPD, voor de zogenaamde verkeerslichtcoalitie ( Ampelkoalition ) rood-geel-groen (naar de kleuren van de partijen). Ondanks grote politieke verschillen, zal het die kant wel opgaan.

Verdeling binnen de partijen

Met de Unie valt nu moeilijk zaken te doen. Zowel CSU als CDU zijn intern verdeeld. Merkel hield door haar pragmatische politiek en haar voorzichtig opereren de partijvleugels bij elkaar. Haar bijna onaantastbare positie en haar ongekende gezag in de wereld, waren een zegen voor de Unie. Dat alles valt nu weg en CDU/CSU moet zichzelf weer oriënteren binnen de nieuwe politieke verhoudingen. De bakens zijn verzet, de SPD is de grootste. Een jaar geleden had niemand, ook de SPD zelf niet, dat verwacht.

De roep om het aftreden van Laschet werd alom gehoord. Op een persconferentie vorige week wachtten journalisten op zijn aankondiging dat hij zou aftreden, maar hij bleef zitten. In onnavolgbare bewoordingen sprak hij over ,,personeels- en inhoudelijke vernieuwing” en hij vond dat de basis van de partij meer ingeschakeld moest worden. Vervolgens kondigde hij aan dat de partijtop daar maandag over zou beslissen.

Conservatief geluid

Wat opvalt is dat de conservatieve krachten zich nu roeren. Zij pleiten voor een behoudende koers. Ze willen de conservatief-rechtse AfD-stemmers weer terughalen. Maar dat zal niet de oplossing zijn. Er zijn ook veel kiezers overgelopen naar de linkse Groenen, de SPD en de liberale FDP, dus moet de Unie zich als vanouds op haar eigen kernwaarden richten.

De conservatieve CDU’er Friedrich Merz (65) loopt zich al weer warm en wil zich kandidaat stellen als Laschet aftreedt. Dat geldt ook voor Jens Spahn (41), de minister van Volksgezondheid, die openlijk roept dat het nu tijd wordt voor een nieuwe generatie, namelijk die van hemzelf. Een behoudende vleugel binnen de CDU, de Unie van Waarden ( Werteunion ), mag dan officieel niet meer bestaan, maar de leden zijn nog wel lid van de CDU. Zij zeggen hardop dat de CDU zich ook conservatieve uitgangspunten eigen moet maken. Het gaat dan om recht en orde en het beschermen van de landsgrenzen vanwege de vluchtelingenstroom.

Hoogmoedswaanzin

Het leek er lang op dat partijleider Markus Söder (54) van de Beierse CSU de enige stabiliserende factor van betekenis was in de hele Unie. Binnen zijn eigen partij wordt nu ook aan zijn stoelpoten gezaagd, zij het heel voorzichtig. De naar eigen zeggen ‘christelijk-conservatieve’ politica Juliane Ried (39) stelt Söder er persoonlijk verantwoordelijk voor dat de CSU nu drie keer op rij heeft verloren. Zij zegt hardop dat hij aan aftreden moet gaan denken. Anderen verwijten hem dat hij niet luistert en zich de koning van Beieren waant.

Wanneer er een partijcongres komt om de nieuwe leiding en koers te bepalen, is nog niet bekend. Mogelijk in december of januari. Nu Laschet op het partijcongres als voorzitter aftreedt, staan de kemphanen gereed om zijn plaats in te nemen. Misschien wil Laschet dat verhinderen door aan te kondigen dat de hele partijtop vernieuwd wordt. Hij hoeft dan niet alleen op te stappen, maar met hem de hele rij CDU-kopstukken waar de partij al langer last van heeft. Of hij in die opzet slaagt, is de vraag. Merz, Spahn en Söder zullen hun positie niet makkelijk opgeven. Het zal nog lang onrustig blijven binnen de diep verdeelde Unie.