De aangescherpte burgerschapswet is een stap op weg naar beter onderwijs | Commentaar

De Eerste Kamer gaf dinsdag een klap op de aanscherping van de wet die burgerschapsles op scholen regelt. Het is voor scholen nu duidelijker wat er onder die noemer valt, en ze weten dat ze er minder vrijblijvend mee kunnen omgaan.

Beeld:

Beeld: FD

Regering en parlement maken met de burgerschapswet een belangrijk statement over een cruciale vraag: wat vinden we in dit land belangrijk om onze kinderen te leren? Wat hebben ze nodig om goed te kunnen leven en werken? Wat voor kennis in mensen heeft de samenleving nodig?

Het feit alleen al dat er een burgerschapswet is, onderstreept dat het niet genoeg is om kinderen alleen kennis en vaardigheden bij te brengen. Het onderwijs is er niet om mensen zo slim mogelijk te maken opdat ze zo productief mogelijk aan het werk kunnen. Leerlingen zijn er niet om in de toekomst het bruto nationaal product op te krikken; het onderwijs is er niet voor economische groei, maar om een vitale samenleving.

Kinderen worden op school, net zoals thuis, ook gevormd: ze leren in de omgang met elkaar en met hun leerkrachten en ouders wat het betekent om mens te zijn tussen de mensen, en wat belangrijk is in het leven en in de maatschappij.

Spannende vragen

Dat zijn spannende vragen waarop scholen geen gelijkluidend antwoord hebben. Nederland heeft een grondwet maar is geen verzameling van mensen met dezelfde, universeel geldende waarden en opvattingen. Hoe wordt die burgerschapsvorming ingevuld en in hoeverre bemoeit de overheid zich met de inhoud ervan? Houden scholen hun vrijheid van pedagogische opvattingen en levensovertuiging? Ook leidde de aanloop naar de wet, en later de evaluatie en aanscherping ervan, her en der tot ongemak: krijgen we er op school nu wéér een taak bij terwijl we al zo overvraagd worden en onderbemenst zijn?

Maar stilaan is de overtuiging gegroeid dat burgerschapsvorming er niet een losse taak bij is, maar dat het hele onderwijs ervan doordesemd is. Onderwijs ís vorming, en door dat in een wet te verwoorden, wordt juist onderstreept dat het op school gaat om veel meer dan feiten stampen.

Identiteit en cultuur van school

Juist in een complexe wereld met klimaatproblemen, polarisatie, immigratie, emancipatie van minderheden, racisme is het cruciaal in een veilige omgeving te leren wat de identiteit en cultuur van die school is. Die kun je dan omarmen én kritisch bevragen, om van daaruit je eigen identiteit en persoonlijkheid te ontwikkelen en te leren om daarbuiten anderen zelfbewust en nieuwsgierig tegemoet te treden en niet afzijdig te blijven van mensen met heel andere opvattingen.

Zodat je als leerling niet opgroeit tot iemand met schaamte over verlegenheid of voorzichtigheid over eigen opvattingen, noch tot iemand die behept is met misplaatste trots of superioriteitsgevoelens. De gemene deler is het grondbeginsel van democratie en rechtsstaat, en het onderhouden daarvan begint met het durven contactleggen en praten.