Moet de gemeente Dantumadiel wel of niet zelfstandig verder? Dat mag een onderwerp zijn in de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 | Commentaar

16 maart 2022. Op die woensdag staan de gemeenteraadsverkiezingen op het programma. Voor het gevoel nog ver weg, maar niet als het gaat om de toekomstvisie voor er ná. Die moeten partijen formuleren voor tal van thema’s. Zo hebben kiezers wat te kiezen. En voor inwoners van Dantumadiel is het daarbij goed te weten hoe politieke partijen denken over zelfstandigheid.

Peter Halbersma.

Peter Halbersma.

Noardeast-Fryslân slingerde de discussie daarover vorige week aan. In een brief aan de bestuurders van Dantumadiel kwam het verzoek uiterlijk 1 juni 2022 aan te geven of de samenwerking binnen één ambtelijke organisatie moet worden voortgezet. ‘Dokkum’ liet daarbij weten: wij willen fuseren. Argument: ‘zo ontstaat een robuuste plattelandsgemeente met veel onderlinge culturele, maatschappelijke en sociaal-economische samenhang’.

En: we werken al zoveel samen dat een bestuurlijke herindeling nog ‘een relatief kleine stap’ is. De timing hangt samen met het besluit tot verbouw van het gemeentehuis, waarbij rekening moet worden gehouden met de ruimte voor ambtenaren uit Damwâld.

Voorbarig?

Deze aansporing tot een besluit kun je voorbarig noemen. In de samenwerking is namelijk afgesproken dat Dantumadiel uiterlijk 31 december 2022 aangeeft of er na 2024 nog ambtenarendiensten worden afgenomen bij de buurgemeente. Bovendien loopt er nog een onderzoek naar die samenwerking.

De reactie vanuit college en raad Dantumadiel was dan ook: we zitten nu niet op een nieuwe fusiediscussie te wachten . Toch is het goed om de zelfstandigheid wel, en al snel, tot een verkiezingsissue te maken.

De gemeenteraad van Dantumadiel heeft in 2016 besloten bestuurlijk zelfstandig te blijven. Ambtenaren van Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland zijn per 1 januari 2017 wel samengegaan, en later werd de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland één gemeente: Noardeast-Fryslân.

Een staatsrechtelijk gedrocht

Staatsrechtelijk is de huidige constructie in Dantumadiel een gedrocht, zo liet een hoogleraar aan de RUG al snel weten na het besluit in 2016. En inmiddels blijkt dat Dantumadiel inderdaad het gevoel van aansturing mist, en er zorgen zijn over efficiëntie en effectiviteit. Adviesbureau Berenschot concludeerde dat bij een ambtelijke samenwerking de dienstverlening niet beter wordt, kostenbesparing tegenvalt en de organisatie complex is.

Gemeentelijke fusies zijn ook veel onderzocht. En niet per se met positief resultaat. Beoogde schaalvoordelen vallen bijvoorbeeld tegen, en burgers voelen zich op verdere afstand staan van hun volksvertegenwoordiging.

De andere kant is dat Dantumadiel er financieel niet goed voor staat. De Vereniging Nederlandse Gemeenten beoordeelde de financiële toestand recent met een 4,5. En de verwachting is dat gemeenten verder in hun reserves zullen tasten door het steeds groter (en duurder) wordende takenpakket. Herindeling kan dan een goede keuze zijn.

Aan een herindeling zitten voor- en nadelen. Het is aan de partijen in Dantumadiel de kiezer op korte termijn helder uit te leggen op basis van welke argumenten ze voor of tegen een zelfstandige (samenwerkende) gemeente zijn.