Als Polen door Brussel de financiële duimschroeven krijgt aangedraaid, dan heeft het dat aan zichzelf te danken

In het conflict met Polen over de rechtsstaat dreigt Brussel de geldkraan dicht te draaien. De EU heeft daar het volste recht toe Want aAls iedere EU-lidstaat naar eigen goeddunken EU-wetten uitlegt, is het snel gedaan met de Europese integratie.

Niek van der Molen.

Niek van der Molen.

De hoge opkomst bij de demonstraties in Poolse steden zondag tegen anti-Europese uitspraken van de hoogste rechters is natuurlijk bemoedigend, maar het is de vraag in hoeverre de protesten representatief zijn. In de steden wordt vaker progressief en pro-Europees gedacht dan op het platteland, waar de conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) nog altijd de meeste stemmen haalt.

De betogers gingen de straat op omdat zij willen dat hun land zich aan de Europese regels houdt en dat hun land in de Europese Unie blijft. Met de mogelijkheid dat Polen uit de EU vertrekt, wordt serieus rekening gehouden in Brussel, waar geschokt is gereageerd op de uitspraak van een Pools gerechtshof dat het Poolse recht soms zwaarder weegt dan het Europese recht. Het is essentieel voor het functioneren van de EU dat Europees recht boven nationaal recht gaat.

Als Polen de eigen grondwet voorrang geeft, plaatst het zich buiten de Europese rechtsorde. Als iedere EU-lidstaat naar eigen goeddunken EU-wetten uitlegt, is het snel gedaan met de Europese integratie.

Geldkraan

De Europese Commissie onderzoekt hoe Polen gedwongen kan worden de hogere autoriteit van het Europese Hof te erkennen. Een optie die op tafel ligt, is om Polen te korten op subsidies. Het land is de grootste netto-ontvanger in de EU en heeft nog recht op 36 miljard euro uit het coronaherstelfonds.

De gedachte achter het dichtdraaien van de geldkraan is dat wie Europees geld ontvangt, ook de Europese afspraken over de rechtsstaat moet aanvaarden. Polen kan gevoelig zijn voor financiële druk. Zo schrapte Polen de invoering van discriminerende lhbti+-zones in bepaalde regio’s omdat het anders Europese miljoenen zou mislopen. En het stopte het kappen van het oerbos van Białowieza nadat het Hof van Justitie een dwangsom had opgelegd.

Of Polen in de veel fundamentelere ruzie over het hoogste gezag in de rechtsstaat ook inbindt, is de vraag. Als Warschau op dit punt bakzeil haalt, lijdt het gezichtsverlies onder het conservatieve deel van de bevolking.

Dat Brussel met financiële gevolgen dreigt, wordt door Warschau gezien als een vorm van afpersing. Maar dat is het niet. De EU heeft het volste recht EU-geld aan rechtsstaatprincipes te koppelen. Warschau heeft de Europese verdragen ondertekend en daar moet het zich aan houden. Als Polen hiermee wegkomt, kunnen andere landen dat slechte voorbeeld volgen.

En er zou geen enkele zekerheid meer zijn op een juiste besteding van de Europese miljarden als Brusselse regels aan de laars worden gelapt. Wie zich buiten de gezamenlijke rechtsorde plaatst, kan niet tegelijkertijd mee-eten uit de Brusselse subsidieruif.

Reageren? Mail naar: hoofdredactie@frieschdagblad.nl