Stikstof, mestprobleem, pulsvisserij: Hoe komt het dat het zo gewoon is geworden dat de overheid zich niet houdt aan haar eigen regels en voorschriften? | Column

In de Haagse politiek ligt de ethiek op apegapen. Een handjevol recente voorbeelden van ongerechtigheden, die het daglicht niet kunnen verdragen, laten dat zien.

 Waarnemend gouverneur Johan Remkes (VVD) tijdens de installatie van een nieuw zeskoppig bestuurscollege in Limburg.

Waarnemend gouverneur Johan Remkes (VVD) tijdens de installatie van een nieuw zeskoppig bestuurscollege in Limburg. Foto: ANP

Het ministerie van Landbouw blijkt de Europese Commissie regelmatig te hebben voorgelogen om meer pulsvisvergunningen in de wacht te kunnen slepen dan waar ons land recht op heeft. Falend overheidstoezicht leidt ertoe dat het er in slachthuizen beestonterend aan toe kan gaan, zoals onlangs in Epe.

Het is trouwens schering en inslag dat overheidsinspecties er de kantjes vanaf (moeten) lopen. De Algemene Rekenkamer concludeerde dat wegens een gebrek aan toezicht chemische bedrijven jaarlijks ruim vier miljard aan milieuschade veroorzaken. Als ze al betrapt worden, blijft het bij een ‘peanut’ boete van hooguit 10.000 euro.

Uit een rechterlijk vonnis blijkt dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wettelijke regels aan de laars lapt bij het openbaar maken van documenten. Eerder constateerde de Algemene Rekenkamer dat de financiële administratie bij hetzelfde departement al jarenlang een zootje is.

Mestfraude

De Strategische Milieukamer (SMK) rapporteerde dat mestfraude aan de orde van de dag is. Honderden miljoenen kilo’s mest worden jaarlijks verdonkeremaand. Het kan een boer een extraatje van een miljoen opleveren.

Vrouwelijke studenten op de Koninklijke Militaire Academie hebben geregeld te maken met grensoverschrijdend gedrag. Het stikstofprobleem hangt als een molensteen om de nek van natuur en woningbouw, maar ondanks rechterlijke vonnissen maakt de politiek al ruim twee jaar pas op de plaats.

Hoe komt het dat het de gewoonste zaak van de wereld is geworden, dat de overheid zich niet houdt aan haar eigen regels en voorschriften en dat list en bedrog hoogtij kunnen vieren?

Alleenvertoningsrecht

Het sluiten van compromissen is een doel in zichzelf geworden en politieke haalbaarheid allesbepalend. Het maniakale polderen leidde tot een verantwoordelijkheidsvacuüm. Als iedereen verantwoordelijk is, is namelijk niemand verantwoordelijk. Dan kan op den duur alles.

De vrijheid van meningsuiting werd opgerekt tot een recht om anderen te krenken en te vernederen. Het spreken van waarheid veranderde van een beginsel in een optie, net zoals liegen een optie is. Minister-president Mark Rutte is het vleesgeworden voorbeeld.

Hij won de verkiezingen op 17 maart mede dankzij de premier- en coronabonus. De campagne was inhoudsarmer dan ooit. Belangrijke onderwerpen die schreeuwen om oplossingen en daadkracht werden als de pest geschuwd: het klimaat, Europa, de herstructurering van de landbouw, het stikstofprobleem, het semi-analfabetisme bij ongeveer drie miljoen burgers, de toenemende armoede, de commercialisering in het onderwijs, de jeugdzorg en bij de inburgering van nieuwkomers.

Gedreutel in formatie

In het verlengde van die inhoudsloze campagne ligt het gedreutel bij de formatie. Fundamentele problemen kunnen doorgaans niet worden opgelost door de veroorzakers. Bovendien is ‘links’ momenteel verwikkeld in een weerbarstig fusieproces en weet het CDA (voorlopig?) niet waar ze het moet zoeken. Wat te doen?

Een veelkoppig corruptieschandaal leidde in Limburg tot een bestuurlijke impasse. Gedeputeerden en de commissaris van de Koning moesten aftreden. Alleskunner Johan Remkes (VVD) werd door het kabinet benoemd tot waarnemend commissaris. Hij trok zes nieuwe gedeputeerden aan, die los staan van de Statenfracties. Deskundigheid, onafhankelijkheid en integriteit waren zijn criteria.

Aan deze zogenaamde extraparlementaire variant zou Den Haag zich moeten spiegelen. Helaas zit dat er vermoedelijk niet in. Ook omdat de Kamer in 2011 de koning uit het formatieproces fietste.

Bij mijn weten zijn we nu het enige land waarbij voor het staatshoofd, een president of een monarch, bij de formatie van een kabinet geen rol is weggelegd. De Kamer eigende zich het alleenvertoningsrecht toe met het daarbij horende keuren van het eigen vlees. En dat zullen we weten!