De EU wil een waardengemeenschap zijn. Daarom moet het minder geduld hebben met het Hongarije van Orbán | Commentaar

Het belooft dinsdag in het Europees Parlement een hectische dag te worden. Dit half jaar is Slovenië de voorzitter van de Europese Unie en de controversiële premier Janez Jansa komt bij de Europarlementariërs zijn plannen toelichten.

Niek van der Molen.

Niek van der Molen. Foto: FD

Europarlementariërs hebben vooraf laten weten dat ze Jansa, een groot bewonderaar van de Hongaarse premier Orbán en daarom ook wel de mini-Orbán genoemd, scherp zullen bevragen. Jansa is vooral in het westelijk deel van de Europese Unie omstreden omdat hij net als Orbán en de Poolse regeringsleider Mateusz Morawiecki de rechtsstaat zou ondermijnen en de vrije pers aan banden wil leggen.

Slovenië trad donderdag aan als voorzitter van de EU. Normaal gesproken is dat een feestelijke gebeurtenis, maar nu verliep de ceremonie in een ijzige sfeer. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie greep de gelegenheid aan om Jansa over twee kwesties die de democratie en rechtsstaat raken tot de orde te roepen.

Het mag opmerkelijk heten dat een regeringsleider van een EU-lidstaat eraan moet worden herinnerd dat hij de fundamentele waarden van de EU respecteert. Eurocommissaris Frans Timmermans was zo boos op Jansa dat hij niet meer met hem op de groepsfoto wilde ter gelegenheid van het aantreden van Slovenië als EU-voorzitter.

EU verlaten

In de aanpak van autoritaire EU-leiders die het niet zo nauw nemen met de regels rondom de rechtsstaat en het respecteren van de rechten van minderheden, valt een positieve kentering waar te nemen. In het verleden werd hen het vuur niet na aan de schenen gelegd, in de hoop dat zij nog zouden bijdraaien. Nu dat niet het geval blijkt, raakt het geduld van de EU op.

Zo werd Orbán op een EU-top eind vorige maand stevig aangesproken door zijn ambtgenoten vanwege zijn anti-homo-wetgeving. Orbán kreeg zelfs van premier Mark Rutte te verstaan dat als de Europese waarden hem niet bevallen, Hongarije maar beter de EU kan verlaten. Morgen debatteert het Europees Parlement over Hongarije, waarbij hoogstwaarschijnlijk wordt aangedrongen op het nemen van strafmaatregelen tegen het Oost-Europese land.

De EU zegt dat het meer is dan een ‘munt en een vrije markt’, omdat het ook een waardengemeenschap is. Wil de EU in dat opzicht geloofwaardig kunnen opereren dan mag er niet relativerend en pragmatisch met de eigen normen en waarden worden omgegaan.

In een wereld waarin de steun voor de democratie afneemt en het ‘Hongaarse model’ in de EU terrein wint, is het goed dat het geduld van de EU met autoritaire leiders in eigen kring steeds meer verdampt.