Na de overstromingen rijst in Duitsland de vraag: wie heeft schuld aan deze ramp? | Opinie

Door de in veler ogen onverwachte waterovervloed die verschillende gebieden in Duitsland teisterde, zit menigeen de schrik behoorlijk in de benen. Ook rijst de vraag: wie heeft schuld aan deze catastrofe?

Armin Laschet, premier van Noordrijn-Westfalen en CDU-lijsttrekker, spreekt bewoners en hulpverleners toe na de overstromingen in zijn deelstaat.

Armin Laschet, premier van Noordrijn-Westfalen en CDU-lijsttrekker, spreekt bewoners en hulpverleners toe na de overstromingen in zijn deelstaat. Foto: AFP

Er waren een paar opvallende verschijnselen in de dagen van de overstromingsramp. Terwijl riviertjes als de Ahr, de Wupper en de Kyll in luttele minuten buiten de oevers traden en als kolkende rivieren de in dalen gelegen dorpen en stadjes totaal onder water brachten, drong dat de eerste avond amper nog door tot de bevolking. Er werd op de landelijke zenders wel melding van gemaakt, maar niemand leek de omvang van de ramp op dat moment door te hebben. Alleen de regionale Westdeutsche Rundfunk (WDR) berichtte meteen de hele avond live over de gigantisch zware omstandigheden die zich voordeden in Noordrijn-Westfalen en Rijnland-Palts. Pas de volgende dag drong het tot heel Duitsland door, zeker ook omdat er in nog zes andere deelstaten sprake was van overstromingen.

Laschet

Minister-president van de getroffen deelstaat Noordrijn-Westfalen (NRW) Armin Laschet, tevens CDU-lijsttrekker en kandidaat om Angela Merkel op te volgen als bondskanselier, trok daags na de overstroming naar de rampgebieden. Laschet werd op de voet gevolgd door de media. Onmiddellijk kwam het verwijt dat hij te laat de rampgebieden bezocht. Dat werd echter gauw weerlegd: hij bleek ‘s ochtends al vroeg op stap te zijn geweest zonder de media daarvan te verwittigen.

Vervolgens werd Laschet steeds de vraag voorgelegd, ook in een live interview voor de WDR, of hij wel tijdig klimaatmaatregelen had getroffen. Met andere woorden; was hij wel de juiste man voor de zware klus van het klimaatbeleid? En vervolgens werd hem verweten dat hij met een groepje had staan praten en zelfs gelachen had, toen bondspresident Frank-Walter Steinmeier NRW bezocht en een toespraak hield. Dat was onverstandig geweest en daarvoor moest Laschet excuses aanbieden. De gevolgen van de vloedcatastrofe waren op dat moment nog niet in hun volle omvang duidelijk.

Vingerwijzen

Het wijzen van de vinger naar mogelijke schuldigen was hiermee volop begonnen. Is het waarschuwingssysteem in Duitsland wel op orde? Die vraag werd doorverwezen naar de bondsminister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer (CSU). Maar die ontkende dat. Rampen zijn een zaak van de deelstaten, was zijn boodschap. Laschet reageerde wel op het commentaar en stelde dat de waarschuwingsstructuur in Duitsland op orde is.

Hadden de weerkundigen deze zware regenbuien goed voorspeld? Dat viel snel te controleren en dat was wél het geval geweest. Is er wel sprake van een deugdelijk overkoepelend orgaan van de bondsregering inzake rampenbestrijding? Volgens de wet gaat die alleen over hoogoplopende spanningen bij oorlogsdreiging en onveiligheid. Bij rampen kan de BBK (Bundesamt für Bevölkerungsschutz) slechts aanbevelingen doen en een helpende hand bieden, maar zeggenschap heeft ze niet. Als het om natuurrampen gaat liggen de taken en verantwoordelijkheden bij de deelstaten en de gemeenten.

Nog meer aspecten kwamen meteen ter discussie te staan: is het rioleringssysteem nog wel van deze tijd? Ook daar kwamen gauw antwoorden op; het systeem zelf is wel op orde, maar het heeft in verreweg de meeste gevallen geen uitbreiding gekregen toen er wijken werden bijgebouwd.

Profileren

En natuurlijk de vraag: waar zijn de politici, wat hebben zij in deze dagen voor boodschap?

Duitsland leeft toe naar de Bondsdagverkiezingen van 26 september. Bondsminister Olaf Scholz van financiën (lijsttrekker SPD) was er als de kippen bij om 300 miljoen euro ter beschikking te stellen, Peter Altmaier van Economische Zaken (CDU) stelde direct 10.000 euro ter beschikking per bedrijf dat dubbel (door corona en de overstroming) is getroffen. Daarbuiten lijkt het erop dat iedereen zich verschuilt voor de verantwoordelijkheid en zich tegelijkertijd op de borst slaat als het gaat over de vraag of bij hen de klimaatpolitiek in goede handen is.

Zo probeert Laschet zich nu landelijk te profileren op het klimaatdossier. Wat dan genoemd wordt is de bureaucratie. Het is immer en altijd een uitvlucht, zelfs voor politici, te stellen dat men oploopt tegen talloze regels.

De overstromingsramp maakt de noodzaak tot het terugdringen van de CO2-uitstoot meer dan ooit actueel. De vraag is hier op zijn plaats: als men al decennia weet dat men niet ongebreideld nieuwbouw kan plegen, dat men niet te dicht op oevers kan bouwen, dat de CO2-uitstoot moet worden teruggedrongen, maar dat er in de praktijk weinig van terechtkomt, wie is dan verantwoordelijk? Opmerkelijk is dat het geluid van De Groenen van Annalena Baerbock, groot in de peilingen, in deze kwestie amper te horen is.

Het was juist Angela Merkel die op haar laatste persconferentie heel duidelijk meldde dat ze zich haar leven lang heeft ingezet voor het klimaat. Zij wees op de doelen voor de reductie van CO2-emissie die zij gesteld heeft voor 2030, en dat Duitsland in 2045 klimaatneutraal wil zijn. Men kan niet meer om de hete brij heen draaien, want men merkt dat het op alle fronten ernst is. Dat was al zo met de bomensterfte die alom in het land te zien is, en nu komt de vloedcatastrofe daar overheen.

Infrastructuur

CO2-reductie is belangrijk, maar in Duitsland hebben ook de vernieuwing en het onderhoud van de infrastructuur absolute prioriteit. De regering Merkel IV heeft in 2018 in het regeringsprogramma vastgelegd dat grote sommen geld naar verbetering van infrastructuur zouden gaan, maar dat was vooral naar wegenstructuur. Deze ramp laat zien dat er ondergronds ook veel moet gebeuren.

Maken politici voldoende duidelijk dat de gevolgen langdurig en ingrijpend zijn en dat er veel geïnvesteerd moet worden? Dat is men alleen al verplicht aan de meer dan 170 doden en alle andere getroffenen. In deze verkiezingstijd voor een nieuwe Bondsdag en regering zou de politicus die het verhaal eerlijk vertelt, die erbij zegt dat essentiële levensvoorwaarden in het geding zijn en dat het een hoge prijs vraagt, de kiezer wel eens kunnen aanspreken. Maar dan moet wel de schuldvraag worden ontweken.