Nederland hangt te makkelijk achterover als het om corruptie gaat, ook ons politiek systeem is er gevoelig voor | Commentaar

Nederland hangt te makkelijk achterover als het om corruptie gaat. Als het gebeurt, zo is het sentiment, dan is het een enkeling. Maar ook ons politiek systeem is gevoelig voor corruptie.

Henk van der Laan.

Henk van der Laan. Foto: FD

In corruptiegraadmeters scoort Nederland altijd goed. Hier worden agenten of wethouders geen stapels geld toegeschoven om een boete te ontlopen. Nadeel hiervan is dat we in Nederland al snel vervallen in een vorm van exceptionalisme, door te denken dat we het hier veel beter geregeld hebben dan elders.

Soms is de blik van een buitenstaander nodig om ons er op te wijzen dat sommige dingen toch niet goed geregeld zijn. Zoals in het recente rapport van GRECO , het anti-corruptieorgaan van de Raad van Europa. Corruptie is namelijk meer dan evidente omkoping of vriendjespolitiek.

Niet opgevolgd

In 2019 deed de GRECO zestien aanbevelingen voor Nederland om beter bestand te zijn tegen corruptie, acht voor de politiek en acht voor politie en marechaussee. Dit jaar keek de raad wat Nederland met die aanbevelingen heeft gedaan. Schokkend is dat de aanbevelingen voor politie en marechaussee alle acht slechts deels zijn opgevolgd en die over de politiek helemaal niet.

Bij de politieke aanbevelingen gaat het om betere regels rond lobbyisten, het maken van richtlijnen over de taken en aard van contacten van politiek assistenten en regels over de overstap van bewindslieden naar andere functies buiten de politiek. En inderdaad, daar gaat het wel eens mis.

Zo regelden vier jaar geleden twee PvdA-Kamerleden dat ex-bewindslieden twee jaar na hun vertrek niet op hun oude beleidsterreinen lobbyist mogen zijn. Toch is twee jaar geleden deze circulaire ingetrokken zonder dat iemand daar een punt van maakte. Hieruit spreekt een totale desinteresse voor de zuiverheid van politiek.

Functiecarrousel

Dat geldt ook in het algemeen voor nieuwe functies van oud-bewindslieden. Het is gek als iemand die jarenlang streng moest zijn tegen betrokkenen, de volgende dag werkt voor die betrokkenen. Welke vertrouwelijke kennis neemt deze persoon mee? En is diegene al benaderd voor een overstap tijdens zijn beleidsperiode, en in hoeverre heeft dit zijn of haar functioneren bepaald? Dit leidde in 2010 al tot vragen toen Camiel Eurlings vrij snel nadat hij verkeersminister af was, een hoge functie bij KLM kreeg.

Al die tijd is er geen ‘afkoelingstermijn’ geregeld, zoals in andere landen en de Europese Unie wel normaal is. En dus kan deze functiecarrousel doorgaan, met als resultaat dat Stientje van Veldhoven sinds zondag haar staatssecretariaat kon inruilen voor een hoge post bij een klimaatorganisatie die in 2019 nog onder haar verantwoordelijkheid een subsidie van 1,3 miljoen euro kreeg. Corruptie is een te zwaar woord hiervoor, maar politiek zuiver is het niet. En goed voor het vertrouwen in en het aanzien van de politiek is het zeker niet.

Het nieuwe kabinet rest niets anders dan als de gezwinde bliksem de aanbevelingen van GRECO over te nemen en goede regels op te stellen. Bij corruptie wordt niet altijd een duidelijke grens overtreden, net zo goed kan iemand beetje bij beetje op een glijdende schaal belanden tot een punt bereikt wordt waarop de integriteit zoek is. Daarom zijn gedragsregels goed, om de ander er op te wijzen dat er een grens is, en dat die bereikt is. Je kunt immers niet uitgaan van iemands verinnerlijkte moraliteit, helaas.