Opinie: ‘Blijver’ op Waddeneilanden is relatief welvarend

Berichten over ‘versylting’ en woningnood wijzen op verregaande gentrificatie op de Waddeneilanden. In dat geval zouden, net als in veel historische binnensteden of op het Duitse eiland Sylt, mensen met een krappere beurs worden verdrongen door de rijken. Is dat ook echt wat er speelt?

Het toerisme, zoals hier in West-Terschelling, heeft de eilanden veel welvaart bezorgd.

Het toerisme, zoals hier in West-Terschelling, heeft de eilanden veel welvaart bezorgd. Foto: ANP

Vooropgesteld: de Waddeneilanden zijn een aantrekkelijke bestemming voor toeristen. Dat heeft ze vanaf midden jaren zestig veel welvaart gebracht en is welbeschouwd de reddingboei geweest die hen voor de sociaaleconomische ondergang heeft behoed. Weinigen realiseren zich immers nog hoelang de eilander economieën daarvóór leden onder stagnatie en krimp, waarbij Texel er overigens veruit het beste af kwam.

Het verdwijnen van de traditionele werkgelegenheid in de zeevaart, de landbouw en de visserij leidde ertoe dat de Friese Waddeneilanden in 1960 nog steeds op hetzelfde aantal inwoners zaten als in 1900 (met daartussen een flinke dip tussen beide oorlogen). In dat tijdvak was sprake van een ruime verdubbeling van de Nederlandse bevolking, terwijl Texel zijn inwonertal nog met 80 procent zag groeien en zelfs de Friese bevolking met 40 procent toenam.

Keerzijde

Maar aan de welvaartsexplosie die vanaf de jaren 1960 volgde zit ook een keerzijde, zoals een hoog en stijgend prijsniveau, met name op de woningmarkt en een daarmee samenhangend proces van selectieve migratie. Uitgaande van deze gedachte is door de Waddenacademie aan Telos – Brabants centrum voor Duurzame Ontwikkeling gevraagd onderzoek te doen naar de aard, de omvang en de reden(en) van vestiging en vertrek op de eilanden. Het onderzoek, Migratiedynamiek op de Waddeneilanden, bevestigt het beeld dat de vertrekkers relatief vaker dan de nieuwkomers behoren tot de laagste inkomensgroepen.

Lees ook: Opinie: Hebben we de sleutel tot dynamisch natuurbeheer van de Waddenzee?

Maar, onder die nieuwgevestigden heeft de categorie beneden de 55 jaar juist weer een bovengemiddeld lager inkomen. Dit ligt voor de hand omdat onder hen relatief veel jongeren en personen zijn die werken in de toeristische sector en daarin is voldoende emplooi op de Waddeneilanden. De eilanden hadden mede daarom veel minder last van de recente economische crises en dat uit zich onder meer in de omvang van de werkgelegenheid die er groter is dan de eigen beroepsbevolking.

Opvallend is de hoge gemiddelde verkoopwaarde van koopwoningen, vooral op Vlieland en Schiermonnikoog

Allemaal goed en wel, maar intussen kunnen met name jonge werkenden en gezinnen maar moeilijk aan betaalbare huisvesting komen. Opvallend is de hoge gemiddelde verkoopwaarde van koopwoningen, vooral op Vlieland en Schiermonnikoog. Die ligt ver boven het Nederlandse gemiddelde en stijgt nog steeds. Dat komt mede door de honkvastheid van de eilander bevolking die sterk vergrijsd is (39 procent 55-plussers, tegenover landelijk 31 procent).

Geen verdringing

Van alle inwoners in 2018 was 71 procent op de Waddeneilanden geboren. En die gezeten bevolking, de blijvers, zijn gemiddeld genomen relatief vermogend met een in doorsnee hoog inkomen. Geen verdringing van eilanders zoals op Sylt het geval is en dus geen gentrificatie, omdat de blijvers welvarender zijn dan de nieuwkomers. Wel zijn de nieuwkomers gemiddeld aanzienlijk ouder en welvarender dan de vertrekkers.

Lees ook: Opinie: De Waddenzee verdient integrale monitoring, ook in toekomst

Onder de vertrekkers valt het hoge aandeel van de 26- tot 40-jarigen op: 40 procent. De ‘armere’ nieuwkomers zijn bovendien veel vaker afkomstig van het tegenover gelegen Wadden-vasteland. Daarentegen zitten onder de nieuwkomers uit de Randstad relatief veel mensen uit de hoogste inkomens- en vermogensklasse. Zij lijken het meest op de blijvers, de gezeten eilander bevolking kortom, hoewel ook die op beide criteria nog steeds iets hoger scoren.

Mogelijk heeft zich daar wel een vorm van gentrificatie voorgedaan, waarbij ‘badgasten’ met een smalle beurs zijn verdrongen

Het onderzoek wijst in veel opzichten naar selectieve migratie, maar om deze hypothese verder te onderbouwen zal in aanvulling moeten worden gekeken naar de woningmarkt. Daarbij gaat het om aspecten als nieuwbouw, verbouw, huur/koop, tweede woningbezit en herbestemming van reguliere woningen tot vakantiewoningen. Gelet op het zeer grote aandeel van de recreatie in de eilander economieën ligt een verder onderzoek naar vraag, aanbod, doelgroepen en prijsontwikkeling voor de hand. Mogelijk heeft zich daar wel een vorm van gentrificatie voorgedaan, waarbij ‘badgasten’ met een smalle beurs zijn verdrongen door toeristen met hogere inkomens.

Meindert Schroor is geograaf en portefeuillehouder cultuurhistorie bij de Waddenacademie Dit artikel is op initiatief van de Waddenacademie tot stand gekomen

Opinie: Het is hoog tijd voor een 'Waddenzee-natuurschap'

Op 6 oktober 2020 verscheen de uitspraak van de Ombudspersoon. Zijn conclusie is: 'Het Waddengebied wordt op dit moment onvoldoende beschermd voor toekomstige generaties. Het toekennen van rechtspersoonlijkheid aan de Waddenzee zal positief bijdragen om te komen tot de mooist mogelijke Waddenzee voor toekomstige generaties.'

Nieuws

menu