Opinie: Duitsland, land van dagbladen - nog wel

Duitsland kent een groot aantal kranten, zowel nationale als regionale. Nog wel. Voor alle gedrukte media zijn er evenwel grote zorgen over het voortbestaan. Welk vooruitzicht hebben ze?

De Süddeutsche Zeitung is een gezaghebbende krant, samen met de Frankfurter Allgemeine en Die Welt.

De Süddeutsche Zeitung is een gezaghebbende krant, samen met de Frankfurter Allgemeine en Die Welt. Foto: AFP

Duitsland telt 327 dagbladen met 1452 lokale uitgaven. Er is een gezamenlijke oplage van 13,5 miljoen exemplaren. Daarnaast is dit medium op internet zeer geliefd. Veel jongeren lezen het nieuws online - er is ruime keus, want er zijn 698 krantenwebsites. De eerste die het internet opging was in 1995 Die Tageszeitung (afgekort taz ). Lokaal nieuws staat wat belangstelling betreft op plaats één, gevolgd door politiek. Duitsland is het land van de cultuur; opmerkelijk is dat 68 procent van de ondervraagden in een enquete van het Bundesverband Digitalpublisher und Zeitungsverleger ( BDZV, het verband van de media) aangeeft zich te verdiepen in cultuur en bij sport is dat 58 procent.

Wie geen abonnement op een dagblad heeft, kan zijn krant in een kiosk kopen. Ook hier staat Duitsland op nummer één: ze hebben de meeste krantenverkooppunten. Vooral stations hebben een keur aan diversiteit aan bladen, evenals vliegvelden en in iets mindere mate de grotere benzinestations.

Axel Springer

De allereerste Duitse krant verscheen in Straatsburg in 1605. Het eerste dagblad kwam in Leipzig uit, in 1650. De oudste nog bestaande krant is de Hildesheimer Allgemeine Zeitung uit 1705, met een oplage van 38.500.

Verreweg de grootste krant is de Bild Zeitung van het Axel Springer Concern uit Hamburg: 1.182.699 abonnees. Die krant wordt gerekend tot de zogenoemde regenboogpers: sensatie en misdaad afgewisseld met nieuws en show. Een veelkleurig blad met opvallende zwartgedrukte kolommen. De krant kent vele edities, zelfs tot de Spaanse toeristengebieden aan toe. De losse nummerverkoop bedraagt zo’n 200.000 exemplaren.

Landelijke bladen

Daarna komen, zoals de Duitsers het noemen, de bovenregionale kranten, dus landelijke bladen. De tweede grote krant is na Bild de Süddeutsche Zeitung (SZ) uit München met een oplage van 307.973 (279.000 abonnees) gevolgd door de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) met een oplage van 183.008. Dit mag misschien veel klinken, maar is het niet. Duitsland heeft 83 miljoen inwoners en dan zijn dit geringe aantallen. In Nederland heeft alleen al De Telegraaf een oplage 350.000 exemplaren en de Volkskrant net boven de 200.000. Men moet het dan ook in de veelheid van regionale titels en oplagen zoeken.

De Westdeutsche Allgemeine Zeitung (WAZ) is de grootse regionale krant met een oplage van 275.590, direct gevolgd door Die Rheinische Post met 265.000. Het zijn de nieuwsbladen voor het Ruhrgebied. Die Freie Presse die in Saksen verschijnt, heeft een oplage van 210.000.

De coronacrisis zorgt nu voor een aanzienlijke daling van de losse verkoop en minder inkomsten uit advertenties

Verreweg de meeste kranten verschijnen met een oplage rond de 10.000. Er zitten zelfs kranten bij van 5000, maar die zijn alle onderdeel van een groter dagbladconcern. Er zijn enkele nieuwsbladen die alleen op zondag verschijnen, zoals Welt am Sonntag en Bild am Sonntag . Er zijn ook nieuwsbladen die eenmaal in de week verschijnen zoals de Preussische Allgemeine Zeitung en de Jüdische Allgemeine (7900 oplage).

Er zijn nog een paar kranten die destijds werden opgericht in een van de vele vorstendommen die het Duitse Rijk kende, zoals de Schaumburg-Lippische Landes-Zeitung van 1873 uit het voormalige vorstendom Schaumburg-Lippe. Zeker moet hier genoemd worden Die Lippische Landes-Zeitung uit 1767, van het vorstendom Lippe, met nu een oplage van 34.000.

Nazicensuur

Alle dag- en weekbladen in heel Duitsland werden na 1933 gleichgeschaltet aan de nazicensuur. Er was absoluut geen persvrijheid meer in nazi-Duitsland. De meeste krantentitels werden veranderd in een ‘staatsblad’, of gingen op in de nazipers. Zo werd de Lippische Landes-Zeitung in 1936 opgeheven en voortgezet in de nazikrant Lippische Staatszeitung . Toen in de Tweede Wereldoorlog Duitsland door de geallieerden was verslagen en het land daarna in zones werd ingedeeld, mocht er geen krant meer verschijnen. De nazipropaganda was het zwijgen opgelegd.

Toch werd het belang van een vrije pers al gauw ingezien en kon er bij de geallieerden een licentie worden aangevraagd. Bewindvoerder generaal Bernard MacMahon verleende onder nummer 1 toestemming aan de Süddeutsche Zeitung die door een drietal journalisten (van conservatieve, katholieke en sociaaldemocratische huize) in München werd opgericht. In juni 1945 was er al een uitgave verschenen maar 6 oktober verscheen de krant voortaan als nieuwsblad, eerst voor twee dagen per week. Er was immers groot tekort aan drukpapier. Snel daarna kwam er een licentie voor de Berliner Zeitung en vooral van 1946 tot 1949 verschenen er tal van nieuwe bladen.

Op zaterdag 6 oktober 1945 verscheen de eerste SZ , acht pagina’s voor 20 Pfennige. De krant was in een oplage van 375.000 (!) gedrukt op een drukmachine uit 1924, waarvan de loden letters nog gebruikt waren voor Hitlers Mein Kampf , maar die waren inmiddels wel omgesmolten! Tot 1949 stond de krant onder perstoezicht van de Amerikaanse militaire regering in de Zuid-Duitse zone. Dat gold voor alle media. Er werd zeer scherp gelet op antisemitische uitlatingen en nazi-opvattingen.

SZ 75 jaar

Dit jaar bestaat de SZ 75 jaar en dat wordt het hele jaar gevierd. De SZ is nu een gezaghebbende krant, samen met de Frankfurter Allgemeine en Die Welt . Het is ook de grootste van de drie, met een groot lezersbereik van meer dan een miljoen. Digitaal wordt het blad met 15 miljoen bezoekers per maand hogelijk gewaardeerd. De SZ wordt getypeerd als links van het midden, soms omschreven als links-liberaal, dan weer als liberaal-sociaal. In het redactie-statuut staat dat de krant kiest voor democratie en vrijheid met sociale uitgangspunten. Nog altijd verschijnt de krant op groot formaat maar discussies zijn gaande om op kleiner formaat te verschijnen.

De krant is niet typisch Beiers, er is wel een katern over Beieren maar het is een krant voor heel het land. Het blad telt katernen over cultuur, sport, wetenschap, bouwen en wonen, reizen. De politiek komt ruim aan bod met heldere analyses, met thema’s die lang niet altijd voortkomen uit de actualiteit, maar die wel baanbrekend genoemd kunnen worden. De SZ is verreweg mijn favoriete krant, omdat het vooral politiek gezien de toon aangeeft. De SZ , FAZ en Die Welt slagen er in om niet alleen maatschappelijke en politieke ontwikkelingen te analyseren, maar ze bepalen deze ook voor een deel. Dat geldt overigens ook voor het opinieweekblad Der Spiegel.

Bij alle gedrukte media zijn er grote zorgen over het voortbestaan. In 1998 zijn alle kranten geïnventariseerd en in vergelijking met dat jaar zijn de oplages aanzienlijk gedaald. De Süddeutsche daalde met 25 procent, net als Bild , en FAZ met 28 procent. De coronacrisis zorgt nu voor een aanzienlijke daling van de losse verkoop en een vermindering van advertentie-inkomsten. Exacte cijfers zijn nog niet bekend. De komende tijd bestaat menige krant in Duitsland 75 jaar. Maar met welk vooruitzicht gaan ze dat vieren?

Nieuws

menu