Opinie: Er is meer levenswaardig onderwijs nodig

Door de toenemende overheidsinvloed gaan scholen steeds meer op elkaar lijken. Dat doet geen recht aan de diversiteit in de samenleving. Het onderwijs moet zich afvragen wie het voor een naaste kan zijn.

Het veronderstelt vrije ruimte om de eigen mens- en wereldvisie te verbinden met de dagelijkse onderwijspraktijk.

Het veronderstelt vrije ruimte om de eigen mens- en wereldvisie te verbinden met de dagelijkse onderwijspraktijk. Foto: ANP XTRA

Daar waar het onderwijsveld al jaren smacht om minder bureaucratisch toezicht en meer vertrouwen, lijkt de uitkomst van deze discussie het tegenovergestelde. Terechte zorgen, want de scholen gaan door deze gedwongen uniformering niet alleen meer op elkaar lijken maar dat wat in het dagelijkse leven gebeurt, lijkt steeds minder herkenbaarheid in het onderwijs. De wereld lijkt buitenspel gezet.

Wat is het alternatief? Daarvoor moeten we terug naar de oorspronkelijke vraag. Waartoe is het onderwijs? Het antwoord is essentieel voor het vormgeven van het onderwijs. Om de bedoeling van het onderwijs te doorzien, moeten we breder en dieper kijken. Voorbij de doelen van kennis en vaardigheden alleen. Het vraagt om het kijken naar dat wat er op dit moment in de wereld gebeurt. Op welke manier is het onderwijs ‘aangehaakt’ op de lessen die er te leren zijn van het leven. Deze tijd vraagt, volgens ons om levenswaardig onderwijs. Datgene wat waard is om te leren. De stem van de lerende hoort daarbij. Het zijn naast kinderen al inwoners van het Koninkrijk der Nederlanden. Gebeurtenissen die ons land raken, horen betekenis te krijgen in de school.

Kwetsbaarheid

Het veronderstelt vrije ruimte om de eigen mens- en wereldvisie te verbinden met de dagelijkse onderwijspraktijk. Niet in de marge. De inzet betreft niet een enge versimpeling van de werkelijkheid, maar een authentieke bewogenheid met toestand in onze wereld. Het is van groot belang dat de school ruimte biedt aan de leraar om zijn eigen nieuwsgierigheid te vertalen binnen de eigen lespraktijk en ruimte krijgt voor zijn eigen kwetsbaarheid. Niet als zwakte, maar als motor voor creativiteit en verandering. Waarbij de zogenoemde basisvakken als taal en rekenen onderdeel zijn van het grotere geheel om vorm te geven aan levenswaardig onderwijs.

Levenswaardig onderwijs geeft ruimte aan het breder kijken vanuit de maatschappij in de school en andersom. Om kinderen in aanraking te brengen met het ‘onbekende’. De uitdaging te zien om de kinderen ontvankelijk te maken voor de wereld en ook hun roeping daarin. Het is de kunst om onderwijs zo te ontwerpen en te verzorgen voor en met kinderen als ‘onwetende’. Onwetend in de zin dat ze echt uitgedaagd en nieuwsgierig worden naar betekenisvolle vragen en kwetsbare antwoorden. En zich te verwonderen over de vraag wat een ander zou denken en bewegen.

Het gaat om het aanboren of opwekken van verwondering om daarmee de kinderen in het hart te raken

Het gaat daarbij om het aanboren of opwekken van verwondering om daarmee de kinderen in het hart te raken. Het gaat om waarden en normen, die mensen omarmen, zichtbaar maken. Hoe ze op een bepaalde manier in het leven staan, handelen en de maatschappij kleuren. Op zoek te gaan naar de diepere laag van waaruit mensen leven en de wereld kleur geven. De 17 Sustainable Development Goals (SDG) van Unesco kunnen dienen om deze betrokkenheid inhoud te geven. Wat is bijvoorbeeld een eerlijke verdeling van voedsel en medicijnen?

Dit betekent dat het voor de ontwikkeling van onze samenleving onjuist is als scholen steeds meer op elkaar gaan lijken, omdat het geen recht doet aan de diversiteit en multiculturele samenleving. Het eigene van het onderwijs kan juist een levenswaardige bijdrage leveren aan de wereld. Het vraagt van de school om de wereld lief te hebben door af te vragen voor wie kan ik een naaste zijn?

Tamme Spoelstra is docentopleider wereldoriëntatie en docent-onderzoeker Hogeschool Viaa/Educatie Academie Zwolle en docent master Leren en innoveren; Ingrid Paalman is lector Goede onderwijspraktijken Hogeschool Viaa

Nieuws

menu