Dit artikel is vandaag gratis

De hogelijk gewaardeerde leefomgeving van veel Friezen, hoe kun je die met alle plannen die er zijn behouden en zelfs versterken? | Column Ingrid van de Vegte

Ingrid van de Vegte. Beeld: FD

Naast trends en ontwikkelingen hebben wij in onze publicatie Leven in Fryslân vier grote uitdagingen gedefinieerd. Eén van die uitdagingen is de kwaliteit van de ruimte en het landschap te behouden en te versterken in Fryslân.

We bespraken de uitkomsten van het rapport afgelopen week met Friese bestuurders en beleidsmakers. Uit ons onderzoek blijkt dat veel mensen vinden dat het landschap de laatste jaren achteruitgaat en dat ze zich zorgen maken over windmolens en andere energieopwekking. We weten dat het Friese landschap en het gevoel van ruimte belangrijk zijn voor de Friese identiteit, het scoort nog hoger dan de Friese taal. Maar op de vraag wat het belangrijkste onderwerp is voor de gemeenteraadsverkiezingen, antwoorden onze panelleden ‘bouwen en wonen’. Dat komt er dan bij, in het landschap.

Er komt meer bij. Den Haag heeft de fondsen klaar voor de nodige duurzame energieopwekking, met kabels, masten, molens en panelen. Voor de aanpak van de stikstofproblematiek met ingrepen in de groene ruimte. Voor biodiversiteit, voor waterkwaliteit en waterhoogtes. Voor 100.000 woningen per jaar en de extra spoorlijn naar het Noorden – al is die maar voor de helft begroot. Grote plannen met veel urgentie; de klimaatdoelen zijn ondertekend. Allemaal met gevolgen voor het landschap, het uitzicht, flora en fauna, de recreatie. De hogelijk gewaardeerde leefomgeving van veel mensen, hoe kun je die dan behouden en zelfs versterken?

Botsende transities

De veranderingen (de transities) in de manieren van werken, geld verdienen, eten en energie gebruiken botsen op elkaar èn slaan neer in het landelijk gebied. Lang geleden al is de route naar de omgevingswet ingezet. Die regelt dat verschillende doelen en belangen integraal afgewogen gaan worden: agrarisch gebruik, klimaat, natuurwaarden, recreatie, wonen, infrastructuur. Gemeenten kunnen dan besluiten nemen met betrokkenheid van alle burgers en boeren, bedrijven en belangenclubs. Deze wet wordt keer op keer uitgesteld, omdat het een mega-operatie is om meer dan 150 wetten en regelgevingen decentraal in elkaar te weven achter één loket en om daar kennis op te organiseren. En de nodige ICT is nog lang niet op orde. (ICT, altijd moeilijk.)

Ondertussen trekt Den Haag de teugels aan en neemt planologisch meer regie, op met name de ruimtelijke ordening van infrastructuur en wonen. Het onbehagen over de datadozen en distributiecentra was een aanleiding en ook de moeite die gemeenten en provincies hebben om keuzen te maken voor energie-opweklocaties maakt de centrale overheid zenuwachtig. Processen duren lang, investeringen blijven uit, geld blijft liggen, de rechter verbiedt geitenpaadjes en doelen worden niet gehaald.

Verzet als betrokkenheid

De inwoners zelf verzetten zich vaker tegen veranderingen. Is dat goed voor het landelijk gebied? Verzet toont betrokkenheid, goed. Maar ook: in ons kleine land valt geen enkele leefomgeving volledig te vrijwaren van gevolgen van maatschappelijke keuzes. Dus maak er wat van. Het is de uitdaging voor de regionale overheden om met inwoners samen de gebiedsontwikkeling ter hand te nemen en ook gewenste waarden, bijvoorbeeld rust en ruimte, te duiden en zeker te stellen. Met eigen afwegingen en plannen veranderingen mogelijk maken in je eigen gebied, weegt op tegen verandering zien als aantasting van leefomgeving en identiteit. Een kans ook voor de politiek!

Inhoudelijk gaat het vooral om het koppelen van kansen van het gebied. Recreëren in een diverser boerenlandschap met geïntegreerde natuur, energieopwekking bij bedrijventerreinen, functies aanwijzen in de meest efficiënte omgeving etc.

Nog even dit. Het landschap is altijd het resultaat geweest van menselijk ingrijpen, als reactie op het water, uit behoefte aan wonen en mobiliteit, als gevolg van innovatie, onder invloed van globalisatie. En meer dan om het vaste beeld van de groene vlakte met koe, gaat het in Fryslân om de beleving van rust en ruimte, er leven en recreëren. Best maakbaar.

Ingrid van de Vegte is directeur van het Fries Sociaal Planbureau

Nieuws

menu