Verander niet zomaar het stembiljet: de ervaringen met poststemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen laten zien dat zorgvuldigheid geboden is | Commentaar

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) wil meer haast met het experimenteren met een nieuw stembiljet, zo liet ze deze zomer weten. Een nieuw biljet zou een makkelijkere, snellere en elektronische telling mogelijk maken en het stemmen zelf eenvoudiger worden.

Peter Halbersma.

Peter Halbersma.

De ervaring met de poststemmen bij de Tweede Kamerverkiezingen eerder dit jaar laat echter zien dat grote zorgvuldigheid bij stemmen een noodzaak is. Want die zou zo duidelijk zijn: de instructie voor poststemmen voor zeventigplussers bij de parlementsverkiezingen in maart. En toch ging het keer op keer fout.

De ouderen mochten vanwege corona vanuit huis stemmen. Ze moesten hun stempas en hun stemformulier in een envelop toesturen. Beiden waren voorzien van een envelop en die moesten dan weer samen in een envelop met daarop het adres van de gemeente. Zo’n 10 procent van de briefstemmers deed beide formulieren echter in dezelfde envelop.

Hierdoor kreeg de ambtenaar die de formulieren sorteerde direct het stembiljet te zien, waarmee het briefgeheim werd geschonden en daarom werden ze aanvankelijk als ongeldig aangemerkt. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken besloot de regels rondom het briefgeheim daarop te versoepelen, waardoor een deel van de stemmen alsnog werd goedgekeurd. Maar toch bleef een groot deel ongeldig. In Fryslân ging het om 4 procent van de briefstemmen.

Er zijn bij elke verkiezingen wel kiesgerechtigden die onbewust een fout maken waardoor de stem ongeldig wordt verklaard, maar nu was dat percentage te hoog. Een groot democratisch recht ging daarmee voor te veel Nederlanders verloren. Het drukte ook zwaar op het gemoed van vele ouderen die hun verworven stemrecht niet lichtzinnig opvatten, liet de ANBO weten.

In het voorstel van de VNG moet een kiezer straks twee hokjes kleuren: eerst een bij de naam van de partij en in een ander veld het nummer van de voorkeurskandidaat op de lijst. Het nieuwe exemplaar moet de meerdere malen dubbelgevouwen biljetten, met vele partijen en kandidaten, gaan vervangen.

Experiment

Het kabinet wil bij drie achtereenvolgende verkiezingen met de nieuwe biljetten experimenteren in vier kleinere gemeenten. Na ieder experiment zal worden gekeken of een groter aantal gemeenten mee kan doen. Het ministerie stelde voor het elektronisch tellen voor het eerst te doen in 2026. Maar als het nieuwe biljet in 2022 al getest wordt, waarom moet het dan nog drie jaar duren ‘voordat de eerste testen met elektronisch tellen van dit model kunnen worden uitgevoerd’, vroeg de VNG zich af in een advies af.

Nou, ondanks het lange nadenken, de mooie ontwerpen en het testen met de coronabriefstem ging het toch mis. Met een extra controle en langere aanloopperiode is niets mis. En dat gemeenten in maart door de grote biljetten later klaar waren met tellen, soms zelfs de volgende ochtend het werk pas afmaakten, en dat de uitslag pas na negen dagen officieel werd vastgesteld, hoeft geen ergernis te zijn. De democratie is een groot goed. En elke stem telt. Daar hoort geduld bij.

Reageren?: hoofdredactie@frieschdagblad.nl