Dit artikel is vandaag gratis

Schaarste | Column Ingrid van de Vegte

Ingrid van de Vegte. Beeld: FD

Bij wonen en zorg krijgen problemen van gisteren en vandaag alle aandacht, het gaat weinig over hoe we het zouden willen, over hoe zou moeten zijn. Overheden en besturen: kies, voor de toekomst! En neem de mensen mee.

De sterke vergrijzing van Fryslân staat inmiddels op de politieke agenda. Het besef leeft dat die leidt tot serieuze schaarste op de arbeidsmarkt, die her en der al gevoeld wordt. Ook over wonen en zorg wordt gesproken: hoe gaan we in de provincie voorzien in de korte- en de lange-termijnbehoefte. Het gaat erover in bijeenkomsten, webinars, meet-ups en dialoogsessies. Vanuit FSP mag ik af en toe daaraan bijdragen en dat doe ik graag, want dat is een belangrijke rol van ons: het debat over de toekomst voeden met cijfers, inzichten en onderbouwing. Inspireren om voorbij de waan van de dag te komen.

En dan valt wel op hoe moeilijk dat is, verder kijken. Problemen van gisteren en vandaag krijgen alle aandacht, het gaat weinig over hoe we het zouden willen, over hoe zou moeten zijn. Bij de zorg gaat het nog steeds over belemmeringen door marktwerking en onbedoelde of juist wel doelgerichte concurrentie. Praten over wonen beperkt zich in deze tot stijgende bouwkosten en beperkingen voor corporaties om tussenvormen van wonen en zorg te regelen (hoewel daar meer ruimte voor komt). Af en toe komen de gewenste hofjes aan bod, die er feitelijk nog nauwelijks zijn, maar dat is een klein antwoord voor de grote groep ouderen die in Fryslân een woning èn zorg nodig zullen hebben.

Hoe ziet een dorp er over tien jaar uit?

De kleine stapjes in samenwerking tussen zorgorganisaties onderling en tussen hen en woonorganisaties zijn wat ze zijn: klein. Ook de technologie gaat over tafel, maar wie stuurt daar actief op en wat is daarvoor nodig? De schaarste op de arbeidsmarkt wordt toegevoegd aan het rijtje belemmeringen. Praten vanuit belemmeringen en binnen de eigen kaders, dat is niet inspirerend en levert weinig op. Er moet integraliteit in het debat en een toekomstvisie in een gemeente, wijk, dorp: hoe ziet het er hier over tien jaar uit? Welke voorzieningen hebben we dan, hoe leven we samen?

Wonen, zorg, sociale samenhang, werk, opleiding, mobiliteit, gezondheid en voorzieningen hebben allemaal te maken met goed leven en oud worden. De gemeente moet zorgen dat er een totaalplaatje ontstaat met samenhang, met planbare toekomstvisie en samenwerking tussen de partijen. Dat totaalbeeld kan partijen inspireren tot de juiste keuzes en samenwerking om optimaal te werken.

Kies!

Het toekomstplan gaat vanzelfsprekend over wat we echt belangrijk vinden en dat zijn keuzes. Niet alles kan, vergrijzing en transitie zijn geen verdienmodellen maar ze gaan ons kosten. We moeten ophouden met oplossingen zoeken in meer geld en meer mensen. Je hoeft geen warme gevoelens te koesteren voor schaarste, maar je zal er wel mee moeten leven. Dat kan dankzij de creatieve vermogens van organisaties en burgers zelf. Die gebruiken ze als duidelijk gekozen wordt waar welke voorzieningen overeind blijven, waar intensieve zorg, in welke woningen we oud kunnen worden, etc., etc. Overheden en besturen: kies! En neem de mensen mee. Informeer (niet alles kan, maar dit wel), laat opties zien, stimuleer waar dat past.

Het is wel belangrijk te beseffen dat ouderen net mensen zijn, met alle verschillende behoeften en mogelijkheden. Mensen met een sterk sociaal netwerk staan er heel anders voor dan mensen zonder; bij een sterk netwerk is een buurtaanpak veel geschikter dan verhuizen. Voor mensen die – en dat zijn er steeds meer – veel eigen regie hebben, kan verhuizen naar een omgeving met meer technologische ondersteuning het antwoord zijn.

Tot slot: de ontschotting tussen zorg en welzijn moet veel meer. Waarom kan iemand die steunkousen komt aantrekken niet ook de administratie doen of omgekeerd. En hoe ontwikkel je in wijken en dorpen gemeenschapszorg, gericht op vitaliteit en samenleven: met elkaar, met betrokken partijen die ophouden met het langs elkaar heen laten rijden van zorgauto’s, eigen personeel en afgebakende takenpakketten. Bedien integraal de behoeften van ouderen en ga slim om met schaarste.

Ingrid van de Vegte is directeur-bestuurder van het Fries Sociaal Planbureau

Nieuws

menu